अंतरंग

आदर्श वस्तुपाठ

आदर्श वस्तुपाठ..

भास्करराव मुंडले - अनुकरणीय स्वयंसेवक

भास्करराव मुंडले - अनुकरणीय स्वयंसेवक ..

जगन्नाथाचा शैक्षणिक रथ

जगन्नाथचा शैक्षणिक रथ ..

एपिक्टेटस - स्टॉइसिझम

एपिक्टेटस - स्टॉइसिझम ..

सामाजिक दायित्वाची राखी

सामाजिक दायित्वाची राखी ..

परंपरा ही पुढती नेण्याला....!!

परंपरा ही पुढती नेण्याला....!! ..

‘फकिरा’ उत्कट भावप्रत्यय

‘फकिरा’ उत्कट भावप्रत्यय..

कादंबरीतील मूल्यविचार

कादंबरीतील मूल्यविचार ..

उध्दवगीता - भाग 2

उध्दवगीता - भाग 2 ..

'लांडगा आला रे आला'

'लांडगा आला रे आला' ..

संग्रहालयशास्त्राचा ज्ञानकोश हरपला

संग्रहालयशास्त्राचा ज्ञानकोश हरपला..

नाकारलेल्या एकलव्यांचे गुरुपूजन

नाकारलेल्या एकलव्यांचे गुरुपूजन ..

खलील जिब्रान

खलील जिब्रान ..

वंचितांचे फुटीर संचित

वंचितांचे फुटीर संचित ..

गुरू कायम सोबतच आहे

गुरू कायम सोबतच आहे ..

गुरू अंतर्यामी

गुरू अंतर्यामी ..

'संत विद्यापीठाचा आराखडा तयार!''- समिती अध्यक्ष अतुल भोसले

 ***सौ. धनश्री लाळे****भविष्यकाळामध्ये पंढरपूर देवस्थान समितीच्या वतीने विविध कामे करण्यात येणार आहेत. त्यासाठी संत विद्यापीठासह पुढच्या पाच वर्षांच्या कामाचा मास्टर प्लॅन समितीने तयार आहे. या संदर्भात मंदिर समितीचे अध्यक्ष अतुल भोसले यांच्याशी केलेल..

महाराष्ट्राचे सांस्कृतिक संचित : पंढरीची वारी

***धनश्री लेले***संपत्ती सोहळा नावडे मनालालागला टकळा पंढरीचाजावे पंढरीसी आवडे मनासीकधी एकादशी आषाढी हेतुका म्हणे ऐसे आर्त ज्याचे मनीत्याची चक्रपाणि वाट पाहेतुकाराम महाराजांनी जणू समस्त वारकऱ्यांच्या मनातला भावच या अभंगात व्यक्त केला आहे. '..

भक्तीचा राजमार्ग

***स्नेहा शिनखेडे*** देहाचा पडदा दूर करून बघितले की सर्वांच्या अंतर्यामी ईश्वरच चैतन्यरूपात भरलेला आहे, हे संतांनी भक्तीची वाट निर्माण करून दाखवून दिले. श्रीरामायण आणि श्रीमद्भागवतामध्ये भक्ती नऊ प्रकारांनी करता येते हे सांगितले आहे. या लेखात भक्ती..

कोंडीवयला बावा

मराठी कथेचे दालन विविध बोलीकथेने समृध्द झालेले आहे. 'विवेक साहित्य मंच' आयोजित 'बोलीकथा लेखन स्पर्धे'तील द्वितीय क्रमांकप्राप्त अरुण इंगवले लिखित कथा... 'कोंडीवयला बावा' ही कथा तिलोरी बोलीतील आहे. संपूर्ण रत्ागिरी जिल्हा हा या बोलीचा प्रदेश आहे. या बोलीला..

रैना बीती जाये...

 'रैना बीती जाये, शाम न आये'  या गीताच्या सुरावटीला प्रत्यक्ष आयुष्यातसुध्दा चुकवून जाता येणार नाही. या गीतात थोडी काळजी, थोडी असूया, विरहाचे दुःख दिसते. शाळेत असेन. मुनारला आले होते. इथे येण्याआधी अर्धे केरळ चार दिवसांत चार चाकांवर पाल..

‘ज्येष्ठपर्व’चे शैशवात पदार्पण

 ‘ज्येष्ठपर्व’ हे नाव कितीही आकर्षक असले तरीही आजचा कार्यक्रम पाहून ते ‘युवापर्व’च वाटले. ज्या उत्साहाने आणि तडफदारपणे येथे स्पर्धकांनी सादरीकरण केले ते खरोखरच अभिनंदनीय अशा अर्थाने आहे की इतरांसाठी तो एक वेगळाच दृष्टीकोन आह..

कामगार हितैषी

  महाराष्ट्र वीज कामगार महासंघ, भारतीय मजदूर संघ यांसारख्या 20 संघटनांची जबाबदारी नि:स्पृह व पितृतुल्य भावनेतून सांभाळत कामगारांचे प्रदीर्घ कालावधीसाठी हित साधण्याची कामगिरी कामगार नेते अण्णासाहेब रामचंद्र देसाई यांनी साधली आहे. 1 जुलै 2019 या द..

लाओ त्से - चीनचा तत्त्ववेत्ता

***रमा गर्गे**लाओ-त्से हा चीनमधील तत्त्ववेत्ता. वैश्विक गतीची प्रगल्भ जाणीव असणारा हा चिनी दार्शनिक आपल्या 'यिन आणि यँग' या पुरुष व प्रकृती यांच्याशी मिळत्याजुळत्या तत्त्वांसाठी सगळीकडे ओळखला जातो. बुध्दाची करुणा आणि लाओ त्सेचा साधेपणा यांचा संगमच चीनच्..

राष्ट्रकुल खेळ - 2022वर भारताचा बहिष्कार?

  बर्मिंगहॅममध्ये 2022 मध्ये होणार असलेल्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांमधून नेमबाजी वगळण्याचा निर्णय भारताच्या पदकसंख्येवर परिणाम करण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे या स्पर्धेवर भारताने बहिष्कार टाकावा अशी मागणी जोर धरत आहे. मात्र त्याबाबतही देशातच गट..

शिक्षण क्षेत्रात डी. बी. टी. का नको ?

  लाभार्थींच्या खात्यात सरळ मदत जमा करणे ही एक लोकप्रिय संकल्पना मोदी सरकारकडून मांडली गेली. केंद्र सरकार त्यांच्या कर्मचाऱ्यांना मुलांच्या शिक्षणासाठी प्रतिमूल प्रतिवर्ष रक्कम शिष्यवृत्ती म्हणून देतच आहे. मग याच योजनेची व्याप्ती वाढवून सर्वच पा..

मोबाइल व्यसनाधीनता

***वर्षा वेलणकर*** नवीन तंत्रज्ञानाची कास धरणे काही चूक नाही. पण त्याचा गरजेपेक्षा अधिक वापर ही चिंतेची गोष्ट आहे. त्यामुळे नवनवीन उपकरणे आणि त्याचे दुष्परिणाम यावर सखोल अभ्यासाची गरज निर्माण झाली आहे. त्यातही मोबाइल, कारण हल्ली वापरात असलेल्या स्म..

आनंदयात्रा घडवू या

आनंदयात्रा! हा एक प्रवास आहे आम्हा सगळया जणींचा, 'काही विशेष न करण्यापासून काहीतरी बरं करतोय' इथपर्यंतचा. आम्ही सगळया जणी म्हणजे संघपरिवारातून जुजबी तोंडओळख असणाऱ्या, कधीतरी वार्षिक उत्सवाच्या निमित्ताने एकमेकींना दिसणाऱ्या. फक्त 'हाय, हॅलो' म्हणणाऱ्या. अ..

'वॉटर ग्रिड' ठरणार वरदान

मराठवाडा 'वॉटर ग्रिड' या महत्त्वाकांक्षी योजनेच्या कामाची आखणी झाली आहे. मराठवाडयाचे भाग्य बदलून टाकणारी ही योजना असेल. जालना, परतूर आणि मंठा येथे योजनेच्या कामाला सुरुवात झाली आहे. शेती आणि उद्योग या क्षेत्रांना या योजनेचा फायदा होणार आहे. मरा..

भाषा हा संस्कृतीचा वारसा आणि आरसा

 ''एखादी भाषा लोप पावली की त्याबरोबर ती संस्कृतीही नाहीशी होते. म्हणून आपण आपल्या बोलीभाषा जपल्या पाहिजेत'' असे डेक्कन कॉलेजच्या प्राध्यापक भाषातज्ज्ञ डॉ. सोनल कुलकर्णी-जोशी यांनी सांगितले. 'विवेक साहित्य मंच' आयोजित बोलीभाषा कथा अभिवाचन आणि परिसंव..

बिश्केक परिषद आणि भारत

 किरगिझस्तानची राजधानी बिश्केक येथे शांघाय सहकार्य संघटनेची एक महत्त्वाची बैठक पार पडली. या संघटनेत चार मध्य आशियाई देश, रशिया, चीन आणि भारत व पाकिस्तान अशा आठ देशांचा समावेश आहे. या संघटनेवर चीनचा खूप मोठा प्रभाव होता. चीनचा हा प्रभाव संतुलित करण्..

वाद 'स्वातंत्र्यवीर/ वीर' पदवीचा

**अक्षय जोग**हिंदुत्व देशाच्या केंद्रस्थानी आल्यापासून स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावरकरांवरील टीकेत वाढ झाली आहे.अशोक गहलोत सरकारने बारावीच्या पाठयपुस्तकातून सावरकरांच्या नावापुढील 'वीर' पदवी हटविण्याचे दु:साहस केले आहे. सावरकरप्रेमींनी शांतपणे अभ्यास करून ..

डॉक्टरांवरील हल्ल्यांच्या निमित्ताने

***डॉ. जान्हवी  केदारे*** डॉक्टर आणि रुग्ण यातले नाते नेहमी विश्वासावर आधारित राहिले आहे. आताच्या परिस्थितीत दोन्ही बाजूंनी या विश्वासाला तडा गेला आहे की काय असे वाटते. पुन्हा एकदा डॉक्टर आणि रुग्ण यांच्यात विश्वास निर्माण झाला, तर हे नाते सुद..

ममतांचा तिसरा पराभव

***ल.त्र्यं. जोशी** सिंगूर आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर दीदी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ममतांना पश्चिम बंगालमध्ये सुमारे अठरा वर्षे ठाण मांडून बसलेले माकपाच्या नेतृत्वाखालील डावे सरकार उलथून टाकण्यात यश मिळाले खरे, पण डाव्यांच्या अंगातील मस्ती आपल्या अंग..

रिमझिम गिरे सावन

पहिला पाऊस आणि पहिले प्रेम लाजरेच. हो की नाहीच्या उंबरठ्यावर रेंगाळणारे. एकमेकांच्या मनाचा कानोसा घेणारे. हलक्या पायाने येणारा हा पहिला पाऊस, होकार मिळाल्यावर मात्र उधळतो. वाजत गाजत बरसतो.वैशाख वणवा पेटलेला असताना, येणारी दुपार भगभगती, रखरखीत, असह्य, ..

नवीन सरकारसमोरील आर्थिक आव्हाने

 निवडणूक निकालानंतर काहीच दिवसात देशाच्या अर्थव्यवस्थेविषयी काही चिंताजनिक अहवाल प्रसिध्द झाले. नवीन सरकारसमोर अधिक गंभीर आव्हाने असणार असल्याचे ते सूतोवाच होते. या आव्हांनांकडे लक्ष वेधणारा लेख. गेल्या पाच वर्षांत भारतीय अर्थव्यवस्थेला चांगली दि..

परराष्ट्र धोरणाच्या वाटेवरची नवी आव्हाने

 पुढील पाच वर्षांचा काळ हा नवे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांच्या परीक्षेचा काळ आहे असे म्हटले पाहिजे. परंतु त्यांचा अनुभव, प्रशिक्षण याचा विचार करता, तसेच पंतप्रधान मोदी यांनी स्वतः परराष्ट्र धोरणात घातलेले लक्ष पाहता ते या समस्यांचा सामना यशस्वीपण..

वादग्रस्ततेच्या लाटेवर

***राजेश कुलकर्णी**** गिरीश कार्नाड यांचे सिनेसृष्टी, रंगभूमी, नाटयलेखन या साऱ्या क्षेत्रांमधले योगदान इतक्या उच्च दर्जाचे व प्रसंगी अभिजात अशा स्वरूपाचे आहे की आपली राजकीय भूमिका मांडताना ते त्याबाबतच्या किमान अभ्यासाच्या अभावी साफ उघडे पडतात, हे ..

मिथकांचा 'स्वामी' गिरीश कार्नाड

***माधवी भट***रंगभूमी, चित्रपट आणि साहित्य अशा तीनही क्षेत्रावर आपला न पुसणारा ठसा उमटवणाऱ्या गिरीश कार्नाड यांच्या निधनानंतर समाजमाध्यमांमध्ये त्यांच्याविषयी दोन टोकाच्या प्रतिक्रिया उमटल्या. कलाकार, दिग्दर्शक, लेखक म्हणून त्यांचे योगदान, त्यांची शैल..

द्रष्ट्या उद्योजकाची निवृत्ती

 ***राजेश मंडलिक ***अझीम प्रेमजी विप्रो चेअरमन म्हणून निवृत्त होणार अशी बातमी नुकतीच वाचली. काही लोकांनी भारतीय उद्योग जगतावर आपली अमीट छाप सोडली आहे आणि त्यात अझीम प्रेमजी यांचं स्थान अगदी वरचं आहे, हे निर्विवाद.एकुणात विप्रोची कहाणी ही उद्योग..

परीसवेध- ओळख संघ कार्यकर्त्यांच्या जिद्द- समर्पणाची!

***मनोहर कुलकर्णी*** 'परीसवेध' या साधारणत: 250 पानी ग्रंथातून त्यांनी नगर जिल्ह्यातील ज्येष्ठ संघ कार्यकर्ते-स्वयंसेवकांच्या व्यक्तिमत्त्वांचा आठवणीवजा वेध घेतलेला आहे. अर्थात साप्ताहिक 'विवेक'मध्ये 'दीपस्तंभ' या मालिकेतून हे सारे लेख पूर्वी प्रसिध..

मराठीतील बोलीभाषा कथा स्पर्धा नियम

मराठीतील बोलीभाषा कथा स्पर्धा नियम ..

मराठीतील बोलीभाषा कथा स्पर्धा

मराठीतील बोलीभाषा कथा स्पर्धा ..

आधुनिक तंत्रज्ञानापासून शेतकरी का वंचित?

  याच पध्दतीने आताच्या शेतकऱ्याला जगातील शेतकऱ्यांशी स्पर्धा करताना आधुनिक तंत्रज्ञानाचा उपयोग केल्याशिवाय काहीच पर्याय नाही. पण नेमके हेच लक्षात घेतले जात नाही. बी.टी. कापसाचे आधुनिक बियाणे असो की आता जी.एम. वांगे असो, विरोधक नेहमीच पारंपरिक पध..

निसर्गाचे वरदान - कंपोस्ट

***श्रीपाद काबे***कचऱ्याच्या समस्येवर कंपोस्टिंग हा महत्त्वाचा पर्याय ठरला आहे. जैविक कचऱ्याचे चांगल्या दर्जाच्या खतात रूपांतर करण्याची ही प्रक्रिया आज सर्वत्र वापरली जाते. कंपोस्टिंगचा उगम, प्रकार, प्रक्रिया, फायदे-तोटे याविषयीची माहिती.  निसर..

पर्यावरणीय समस्यांवर उत्तर शोधणारे 'मंत्राज'

  पर्यावरण समस्या सोडवणे हे एकटया-दुकटयाचे काम नक्कीच नाही. संघटित होऊन आणि पर्यावरणीय भान जागृत ठेवूनच या समस्या सोडवण्यासाठी प्रयत्न करता येतात. विशेष म्हणजे पर्यावरणीय क्षेत्रात काम करणाऱ्या काही औद्योगिक संस्थाही त्यात महत्त्वाची भूमिका बजाव..

हवा प्रदूषणावर नियंत्रणाकरिता उपाययोजना- डॉ. विद्यानंद मोटघरे

**** राज्यातील हवा प्रदूषणाची समस्या नागरिकांच्या आरोग्याशी निगडीत आहे. या हवा प्रदूषणावर नियंत्रण आणण्यासाठी राज्य आणि केंद्र सरकारच्या सहकार्याने महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळातर्फे केल्या जाणाऱ्या उपाययोजनांविषयी. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत..

शब्दांचा मृत्यू होऊ नये, म्हणून...

  लोकभाषेतील शब्दांच्या मृत्यूंबाबत सर्व पातळयांवर अनास्था दिसते. खरे तर मराठी भाषेतील शब्दांच्या मृत्यूंचे भान मराठी बोलणाऱ्यांना नाहीच. भाषेच्या बाबतीत बेगडी अस्मिता आणि कळवळा दाखविण्यापेक्षा भाषेच्या शब्दश्रीमंतीचे संरक्षण करण्यासाठी काही क..

स्निग्ध पदार्थ आणि आरोग्य

स्निग्ध पदार्थ अतिरिक्त चरबीवाढीसाठी कारणीभूत ठरतात. मात्र एका विशिष्ट प्रमाणात स्निग्ध पदार्थांचे सेवन आरोग्यासाठी गरजेचेही असते. स्निग्ध पदार्थांचे प्रकार आणि रासायनिक समीकरणे यांविषयीची माहिती देणारा लेख. आज आपण स्वयंपाकघरात वापरल्या जाणाऱ्य..

गेस्ट हाउस कांड

उत्तरप्रदेशात लोकसभा निवडणुकीत मोदी लाटेला थांबवण्यासाठी कट्टर विरोधक सपा बसपा या पक्षामध्ये युती झाली. पण अपेक्षित कौल मतदरांनी न दिल्याने ही युती तुटली आहे. जरी आगामी पोटनिवडणुकीत फक्त युती नसल्याचे मायवती यांनी जाहीर केले असले तरी, ही युती कार्यकर्त्या..

मोदी विजय आणि अमेरिकन माध्यमे

 निवडणुकीच्या आधी आणि निकालानंतर अमेरिकेतील माध्यमांनी विविध पध्दतीने भारताची दखल घेतली आहे. त्यातील निवडणूक पध्दती आणि मोदींच्या अर्थकारणावरील काही सकारात्मक लेख सोडल्यास इतर सर्व विषयांवरील लेख हे पूर्ण एकांगी वाटावे असेच होते. म्हणून काळाची गरज ओळ..

ज्योति कलश छलके

***प्रिया प्रभुदेसाई***ज्योति कलश छलके या गीताचे वैशिष्टय म्हणजे संस्कृतप्रचुर हिंदी. तसेच शब्द, सूर, अभिनय आणि चित्रीकरण असा दुर्मीळ संयोग या गीतात दिसून येतो. मनाला प्रसन्न करणारी आणि आत्म्याला स्पर्श करणारी ही रचना चित्रपट संगीताच्या इतिहासात अजरामर ..

समाजमनावर कर्तृत्वाची मोहोर उमटविणारा राजबिंडा कार्यकर्ता

***विकास डुबे***  1995च्या विधानसभा निवडणुकीच्या वेळी 'थर्मल पॉवर स्टेशनचे एक्स्टेन्शन' करण्याचे आश्वासन त्यांनी जनतेला दिले होते. युतीचे सरकार येताच त्यांनी दिलेले आश्वासन त्यांनीर् पूण केले. 'हाती घ्याल ते तडीस न्या' असा त्यांनी मनाशी चंग बा..

दुष्काळग्रस्त मराठवाडयाचा जलनायक -प्रसाद चिक्षे

 **विवेक गिरिधारी***प्रसाद चिक्षे हे ज्ञान प्रबोधिनीचे पूर्णवेळ कार्यकर्ते आहेत. चक्षे यांनी 2013पासून जनजागृतीच्या माध्यमातून पाण्याच्या प्रश्नावर काम करण्यास सुरुवात केली. मराठवाडयातील तीन जिल्ह्यांतील 25 गावांत आणि विदर्भातील एका जिल्ह्यातील तीन..

बेरीज वजाबाकी

आयुष्यभर पैसा जमवतात, तो सांभाळताना ताण येतो, त्रास होतो. कारण पुढे पैसा लागेल. पैसे असले की कुणी विचारेल, ही भावना असते. पण कधी हा पैसा कुणाला मिळेल या विचाराने नाती दुरावतात. त्यापेक्षा देण्यातला आनंद उपभोगावा.  मिळालं काय नि गेलं काय? नको..

मराठी 'कालिदासा'ची हिंदीत चोरी!

 डॉ. बी.के.शुक्ल नावाचा एक कुणी उपटसुंभ हिंदी लेखकाने वा.वि. मिराशी यांच्या 'कालिदास' पुस्तकाचे 'कालजयी कालिदास' असे  हिंदीत भाषांतर करून आपल्याच नावाने छापला आहे भारतातील इतर प्रदेशांत हाच ग्रंथ गेला असेल, तर ते याच माणसाला कालिदासाचा अभ्यासक म..

गोवा - भाजपाने काय कमावले, काय गमावले?

 ***गंगाराम म्हांबरे*** चारपैकी तीन जागा पटकावून भाजपाने गोव्यातील पोटनिवडणुकीत मोठा विजय मिळवला असे वरवर वाटत असले, तरी भाजपने म्हापसा आणि मांद्रे हे मतदारसंघ टिकवले, तर शिरोडा नव्याने कमावताना पणजी मात्र गमावली. मनोहर पर्रिकर यांनी 25 वर..

एचआयव्ही संक्रमितांच्या आयुष्यातील मांगल्याचा सोहळा

  रवी बापटले यांच्या सेवालय या संस्थेमार्फत एचआयव्ही संक्रमित 4 जोडप्यांचा सामुदायिक विवाह सोहळा आयोजित करण्यात आला होता. हा सोहळा त्या जोडप्यांच्याच नव्हे तर त्यात सहभागी झालेल्या प्रत्येकाच्या आयुष्यात मांगल्याचे क्षण घेऊन आला.  &nb..

२०१९ लोकसभा निवडणुकीचा अन्वयार्थ

  सर्व जगाचे लक्ष वेधून घेणारी, जगातल्या सर्वात मोठ्या लोकशाहीतील या प्रक्रियेचा भाग असलेली निवडणूक प्रक्रिया निकालानंतर पूर्ण झाली. यथावकाश नवीन सरकारचा शपथविधी होईल आणि पंतप्रधान म्हणून नरेंद्रजी मोदी कारभार सुरू करतील. अंकांच्या आधारावर..

प्रादेशिकतेवर राष्ट्रवादाची निर्णायक मात

  कुठे भाषेच्या आधारावर, तर कुठे जातीच्या वा उपजातींच्या आधारावर आपल्याकडे प्रादेशिक पक्ष फोफावत आहेत. पण या वेळची पहिली निवडणूक अशी आहे की जिने जाती-पोटजातीच्या, आर्थिक हितसंबंधांच्या भिंती उद्ध्वस्त करून देशाच्या एकत्वाच्या आधारावर मोदींना जवळ..

‘काश्मीर - धुमसते बर्फ’ 

सर्वांग परिपूर्ण वेध ‘माय फ्रोझन टर्ब्युलन्स इन कश्मीर’ अर्थात ‘धुमसते बर्फ’ या माझ्या मूळ इंग्लिश व नंतर मराठीत अनुवादित झालेल्या ग्रंथाच्या सातव्या आवृत्तीची ही प्रस्तावना. सोळाव्या लोकसभेतून पंतप्रधानपदी निवडून गेलेल्या नरेंद्र ..

जोगी जबसे तू आया मेरे द्वारे

  प्रेमाचा स्वीकार सहज करता येणे शक्य नसते. ते यशस्वी होईल का, त्याला मान्यता असेल का, ते निभावले जाईल का,  अशा अनेक प्रश्नांचा गुंता होतो मनात. प्रीतीचा हा अनोळखी आनंद, अनेक शक्यतांचे दु:ख घेऊनच जन्माला येतो. पहिल्या नजरभेटीत स्वत..

श्रमदानातून पाणीप्रश्न सोडविणारे वरोती खुर्द

पुणे जिल्ह्यातील अत्यंत दुर्गम व डोंगराळ अशा वेल्हे तालुक्यातील पासली खोर्‍यामध्ये वेळवंडी नदीच्या उगमापासून काही अंतरावर वरोती खुर्द हे छोटे गाव वसलेले आहे. वेल्हे तालुका हा पुणे जिल्ह्यातील तेरा तालुक्यांपैकी सर्वात मागास व अविकसित तालुका आहे. तालुक..

पाकिस्तानच्या तोंडचे ‘पाणी पळणार?’

  1960 साली भारत आणि पाकिस्तान या दोन देशांमध्ये ‘सिंधू नदी पाणीवाटप करार’ झाला. हा करार पाकिस्तानधार्जिणा आणि भारताच्या उदार अंतःकरणाचे दर्शन घडवणाराच आहे. या कराराचा जास्तीत जास्त फायदा पाकिस्तानला झाला - पाकिस्तान 95% पाण्याचा वाप..

पाकिस्तानाच्या सुफी दर्ग्यांत का होतात बाँबस्फोट?

  ऐन रमजान महिन्यात लाहोर शहर बाँबस्फोटाने हादरले आहे.  प्रसिध्द दाता दरबार सुफी दर्ग्या कट्टरपंथीयांनी हा बाँबस्फोट  घडवून आणला. धार्मिक श्रध्दांबरोबरतच संगीत कला तत्त्वज्ञानाचे केंद्र म्हणून हा दर्गा प्रसिध्द आहे. ज्ञानाची-कलेची ही स..

स्वातंत्र्यवीर सावरकर: आक्षेप आणि वास्तव

सावरकर अभ्यासक अक्षय जोग ह्यांचे 'स्वातंत्र्यवीर सावरकर : आक्षेप आणि वास्तव' हे सावरकरांवरील सर्व आरोपांचे साधार, पुराव्यासह खंडन करणारे पुस्तक 28 मे 2019 रोजी मृत्यंजय प्रकाशनतर्फे प्रकाशित होत आहे. ह्या पुस्तकातील संक्षिप्त भाग.सावरकर इंग्राजांची क्..

ग्रामज्ञानपीठ - जगणं शिकण्यासाठी

***कपिल सहस्रबुध्दे***आपल्या देशात नैसर्गिक स्त्रोत मोठया प्रमाणात आहेत. या स्त्रोतांच्या आधारे नवीन क्षेत्र शोधून सामाजिक अर्थव्यवस्था स्थापन करता येते. त्यासाठी ज्ञान, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाची योग्य जोड दिल्यास बऱ्याच सुधारणा होउ शकतात. याच दृष्टिकोन..

घराणेशाहीला घरघर

*** देविदास देशपांडे*** यंदाची निवडणूक आगळीवेगळी राहिली असून राजकीय घराणेशाही संपुष्टात आणण्याचा निर्धार लोकांमध्ये दिसून आला आहे. लोकशाहीप्रधान देशात घराणेशाही चांगली नाही. लोकशाही आणि घराणेशाही कधीच एकत्र नांदू शकत नाही, हे हळूहळू का होईना, ..

हिंदू वारसा हक्क (सुधारित) कायदा 2005दिशाभूल करणारे   नाव

 ***पी.बी. जोशी***  हिंदू वारसा हक्क (सुधारित) कायदा 2005 हा अनेक दृष्टीने गुंतागुंतीचा आहे. कारण वारसा हक्कानुसार मुलीला मुलाइतका समान हक्क मिळावा असा सुधारित कायद्याचा उद्देश आहे पण 2005 च्या सुधारित कायद्यानुसार  मुलींना वडिलोपार्..

स्थानिक इतिहासाच्या परिचयासाठी हेरिटेज वॉक

 भारतीय इतिहास संकलन समिती ही संस्था गेल्या दोन वर्षांपासून 'वारसा सफर' म्हणजे हेरिटेज वॉक हा उपक्रम राबवत आहे. त्यामागे नुसतंच प्रेक्षणीय स्थळांचं दर्शन अथवा पर्यटन एवढंच कारण नसून इतिहासाबद्दल आणि परंपरेबद्दल जागृती असा उद्देश आहे. या संदर्भात इतिह..

सावली

  बराच काळ उन्हात चालल्याने जिवाची काहिली होत असताना, एखाद्या डेरेदार वृक्षाची थंडगार सावली अकस्मात वाटेत आली तर किती बरं वाटतं! तहानेल्या माणसाला पाणी मिळाल्यावर जसं सुख वाटतं, अगदी त्याच प्रकारचं. या पलीकडे त्या सुखाला शब्दांत पकडता येत नाही. ..

'कापूस' - भारतातील कॉटनॉमी

***प्रा. डॉ. नरेंद्र पाठक*** कापूस उद्योगाचं बीज म्हणजे सरकी. कापसाइतकंच सरकीलाही महत्त्व आहे. सरकीचा उपयोग प्राण्यांसाठी खाद्यपदार्थ (प्रोटीनयुक्त आहार), तेलनिर्मिती यासाठीही होतो. या सर्व परिप्रेक्ष्यात कापूस उद्योगाचं अर्थकारण, कापूस उद्योग, शेत..

ज्योतीला ज्योत मिळाली

  राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ज्येष्ठ प्रचारक आणि वनवासी कल्याण आश्रमाचे पूर्व अखिल भारतीय ग्रामविकास प्रमुख प्रकाश कामत यांचे रविवार, दि. 21 एप्रिल 2019 रोजी बेळगाव येथे प्रदीर्घ आजाराने निधन झाले. त्यांच्याविषयी आठवणी जागवणारा हा लेख.प्रक..

रानमेव्यांचा उत्सव

***आर्या जोशी**** निसर्ग ऋतुचक्रानुसार बहरत असतो. त्या-त्या ऋतूत येणारी फळं, भाज्या हे त्या-त्या स्थानिक प्रदेशातील लोकांच्या आहारात असण्यालाही विशेष महत्त्व आहे. उन्हाळयात आंब्याच्या जोडीने रानावनात निसर्गाने मुक्त हाताने उधळण केलेल्या रानमेव्याकडेह..

दुष्काळ पर्यटन की स्थलानुरूप शाश्वत जलसंधारण?

 कोकणात काम करताना स्थलानुरूप जलसंधारण योजना आखणं, प्रत्यक्ष कामात स्थानिक लोकांचा प्रत्यक्ष सहभाग मिळेल हे पाहणं आणि सांघिक प्रयत्नांमधून दूरगामी यश मिळवणं हा मार्ग स्वीकारला, तर फायदा होतो हे अनुभवातून कळलंय. ‘नेमेचि येतो मग पावसाळ..

माझे स्वयंपाकघर माझी प्रयोगशाळा!

  आपण रोज ज्या स्वयंपाकघरात वावर करत असतो, ती एक प्रयोगशाळा आहे, असे म्हणायला हरकत नाही. प्रयोगशाळेत जसे विविध प्रयोग केले जातात, तसेच प्रयोग आपण नकळत आपल्या स्वयंपाकघरात करीत असतो, परंतु त्याचे आपल्याला ज्ञान नसते एवढेचं. फर्मेंर्टेशन, कॅरॅमलाय..

नैना ठग लेंगे

 डोळ्यावर जमा झालेला संशयाचा पडदा आणि ईश्वर त्यागीचा मत्सर याची परिणती शेवटी डॉलीच्या मृत्यूत होते. लग्नाच्या पहिल्या रात्रीच ओमी डॉलीचा खून करतो. एकही शब्द न उच्चारता मुकेपणाने डॉली मरणाला सामोरी जाते. त्या प्रसंगी पार्श्वभूमीला वाजणारे हे गीत डॉली-..

झळा उन्हाच्या...

सध्या महाराष्ट्र उष्णतेने होरपळतोय. तापमानवाढीचा हा विषय केवळ महाराष्ट्रापुरता मर्यादित नाहीतर संपूर्ण विश्वाला याची झळ सोसावी लागत आहे. त्यामुळे तापमानवाढ हा विषय चिंतेचा आणि चिंतनाचा बनला आहे. तापमानवृद्धीवर तत्परतेने नियंत्रण निर्माण नाही केले तर त्याच..

शैक्षणिक संस्कृतीची धोकादायक दिशा

***डॉ. जयंत कुलकर्णी ****नुकताच तेलंगण राज्याचा बारावीचा निकाल जाहीर झाला. निकालापाठोपाठ विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्यांचे सत्र सुरू झाले. एकापाठोपाठ एक अशा बावीस मुलांनी आत्महत्या केल्या आहेत. निकालातील घोळ हे आत्महत्यांचे प्रमुख कारण असले, तरी ते एकमेव कार..

आता प्रतीक्षा नवीन शासनाची

शासन चांगले की वाईट, हे शासन कोण करते यांच्यावर जसे अवलंबून आहे, त्याहून जास्त त्यांना निवडून कोण देते, यावर अवलंबून आहे. राज्य, लोकशाही, शासन, याचा विचार करता सार्वत्रिक सत्य असलेले एक वाक्य आहे - लोकांना त्यांच्या लायकीचे सरकार मिळते. 23 मेनंतर नवीन सरक..

डेक्कन क्वीन 'कट्टी बट्टी' फास्ट फूड प्रायव्हेट लिमिटेड

देशात अनेक विदेशी खाद्यपदार्थांच्या कंपन्या आपले जाळे पसरवत आहेत. आपणही त्यांना हळूहळू स्वीकारले.२७ वर्षे फूड इंडस्ट्रीमध्ये काम करण्याचा अनुभव, राष्ट्रीय व आंतराष्ट्रीय उत्कृष्ट महिला उद्योजिका म्हणून सन्मानित, महाराष्ट्रातील लाखो महिलांची उद्योग सल्..

अन्न प्रक्रिया उद्योगात उज्ज्वल संधी

 अन्न प्रक्रिया संदर्भात महाराष्ट्र हे भारताचे अग्रगण्य राज्य आहे. अन्न प्रक्रिया उद्योगांमध्ये इतर विविध क्षेत्रे अद्याप नेसन्ट (प्रारंभिक) अवस्थेमध्ये आहेत. ह्या उद्योगात खूप क्षमता आहेत. ते शेतकरी, उद्योजक आणि ग्राहकांना चांगले मूल्यवर्धन देऊन आर्..

केळी प्रक्रिया उद्योगवाट शाश्वत विकासाची

  जळगावची केळी हे समीकरण महाराष्ट्रातील प्रत्येक व्यक्तीच्या डोक्यात पक्के बसलेले आहे. त्यातही येथील रावेर तालुका हा केळी उत्पादन आणि त्यावरील प्रक्रिया उद्योगासाठी विशेष ओळखला जातो. केळीच्या झाडाच्या प्रत्येक घटकावर प्रकिया करून किती वेगवेगळी उ..

दर्जेदार उत्पादनांची शतकपूर्ती

आपल्या चवदार आणि गुणवत्तापूर्ण लोणची, मसाल्यांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या बेडेकर उद्योगाचे हे शताब्दी वर्ष आहे. त्यांचा हा यशस्वी प्रवास आज अनेक नवउद्योगांसाठी मार्गदर्शक ठरत आहेत. उद्योगाबरोबरच विविध उपक्रमांद्वारे बेडेकर उद्योग सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्र..

यशस्वी ब्रँडमागची वैशिष्ट्यं

दर्जाशी तडजोड न करता, चोख व्यवहार ठेवत व्यवसायात नवा मापदंड निर्माण करता येतो, याचं उदाहरण म्हणजे चितळे बंधू यांचा व्यवसाय. दूध-दुग्धउत्पादनं असोत वा मिठाई-फरसाण, चितळे बंधू हा खाद्यपदार्थातला एक विश्वसनीय ब्रँड झाला आहे. अर्थात त्यामागे आहेत चितळे कुटुंब..

भारतातील निवडणुकांवर जगाचे लक्ष

***शैलेंद्र देवळाणकर*** गेल्या काही वर्षांत भारताला जागतिक पातळीवर गांभीर्याने घेण्यास सुरुवात झाली आहे. मागील काळात भारताचा उल्लेखच ‘रिलक्टंट एलिफंट’ असा होत असे. मात्र आता भारत अत्यंत सकि‘य देश म्हणून पुढे आला आहे. त्यामुळेही भारतातील राजकीय घटना-घडामोडींकडे जग बारकाईने पाहत आहे. विशेषत: या निवडणुकांकडे युरोपीय देश, अमेरिका यांसा‘या महासत्तांचेही लक्ष आहे. तसेच या निवडणुकांवर 130 देशांमध्ये स्थायिक झालेल्या अडीच कोटी भारतीयांचीही नजर आहे. रतामध्ये सतराव्या लोक..

सोडा आणि इतर रसायनं

स्वयंपाकघरातील सोडयाचं अतिरिक्त सेवन केल्यास त्याचे दुष्परिणाम दिसू लागतात. आपण या सोडयाचा वापर करतो तरी कितीसा! तरीदेखील सोडयाचा वापर जेवढा टाळता येईल तेवढा टाळून दुसऱ्या पर्यायांचा वापर करावा. परंतु वेळ वाचवण्यासाठी आणि चविष्ट लोभस दिसणारा पदार्थ रांधून..

तुझसे नाराज नहीं जिन्दगी

 कुणाचेही आयुष्य सरळ नसतेच. असंख्य वळणावळणांचा रस्ता असतो तो. नको असलेले खड्डे, चढ-उतार, मनाची दमछाक करतात. मन गोंधळून जाते, रागावते, थकते, पण कुठेतरी मनाला मुरड घालून, कधी मदतीचा हात देऊन, कधी घेऊन वाट सरळ करत चालावी लागते. गुलजार लिखित हे गीत आपल्य..

आनंदाचे तरंग

उत्तरायणाच्या उंबरठयावर दु:खाचं कारण आपला अहं/इगोही असतो. त्याला धक्का लागला की मन दुखावतं. हा अहं वयानुसार लहानसहान गोष्टींनीही  दुखावतो. अपेक्षा पूर्ण न होण्याचं लेपण असतंच. यातून बाहेर पडायचं. आता हा इगोही टाकून द्यायचा नि अपेक्षाही. आपलं आ..

अण्णा गोसावी - एक आधारवड

अण्णा गोसावी उर्फ मधुकर रामचंद्र गोसावी (जन्म 6 ऑॅगस्ट 1939), एक प्रसिध्द कायदेतज्ज्ञ, ऍडव्होकेट यांनी दि. 15 एप्रिल 2019 रोजी सकाळी 2 वाजून 20 मिनिटांनी डॉ. हेडगेवार हॉस्पिटल, संभाजीनगरमध्ये अखेरचा श्वास घेतला. सकाळी कानावर आलेली ही वार्ता मन सुन्न करू..

अल्पेश ठाकोरांनी सोडला  काँग्रेसचा ‘हात’

 काँग्रेसचे आमदार अल्पेश ठाकोर यांनी पक्षाची साथ सोडली आहे. त्यामुळे काँग्रेसला मोठा झटका बसला आहे. अल्पेश हे गुजरातमधील ओ.बी.सी. गटाचे नेते समजले जातात. सत्ता जिंकायची असेल तर ठाकोर क्षत्रिय सेनेची जी काही मागणी आहे, ती विचारात घेऊन काँग्रेसने वागायला हवे होते. त्यांच्या उमेदवाराला काही जागा सोडायला हव्या होत्या. प्रसंगी पडते घेऊन आपले राजकीय चातुर्य दाखवायला हवे होते. पण हे काहीच झाले नाही.गुजरातमधील काँग्रेसचे आमदार अल्पेश ठाकोर यांनी आपल्या दोन सहकारी आमदारांसह (धवलसिंग ठाकोर, भरतजी ठाकोर) ..

संरक्षण दलांची उपलब्धी व कमतरता 

- कर्नल (निवृत्त) अभय पटवर्धन गेल्या पाच वर्षांत भारतीय संरक्षण दलात अनेक बदल पाहायला मिळत आहेत. उरी हल्ल्यानंतर भारताने केलेला सर्जिकल स्ट्राइक, 26 फेब्रुवारीला पाकिस्तानमधील दहशतवादी अड्डयांवर केलेला हवाई हल्ला अशा घटनांमुळे भारत आता कोणत्याह..

मजबूत अंतर्गत सुरक्षा

@सुप्रिया पोतनीस गेल्या पाच वर्षांत बाह्य सुरक्षेइतकंच अंतर्गत सुरक्षेकडेही तितकंच लक्ष दिलं गेलंय. अंतर्गत सुरक्षा व्यवस्था अबाधित राखण्यासाठी बऱ्याच काही प्रमुख गोष्टी सरकारने केल्या आहेत. देशाच्या मध्यवर्ती भागापासून ते सीमाभागापर्यंत ही सुरक्षा..

'उज्ज्वला' - धूरमुक्त आणि आरोग्यसंपन्न घरासाठी

स्वयंपाकासाठी LPGचा वापर सुरू होऊनही भारतात अनेक दशके उलटली आहेत. पण अनेक गरीब कुटुंबांना विविध कारणांनी हा स्वच्छ व आरोग्यदायक पर्याय परवडणारा नव्हता. यासाठी 2014 साली निवडून आलेल्या मोदी सरकारने 'पंतप्रधान उज्ज्वला योजना' सुरू केली. या योजनेतंर्गत अवघ्य..

महिलांविषयक ध्येयधोरणे आणि योजना

 मागच्या पाच वर्षांच्या काळात भाजपा सरकारने महिला विकासाच्या दृष्टीने विविध स्वागतार्ह पावले उचलली आहेत. महिला सक्षमीकरण धोरण असो वा महिलांचे संविधानात्मक हक्क, 'बेटी बचाओ बेटी पढाओ' आणि तिहेरी तलाक विरोधी घेतलेला निर्णय असे अनेक निर्णय महिलांना स्वय..

जगाशी स्पर्धा करणारे गतिमान औद्योगिक धोरण

 पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या सुधारणावादी व स्वाभिमानी औद्योगिक धोरणामुळे देशाच्या अर्थकारणाला नवी दिशा मिळाली आहे. मेक इन इंडिया ही मोदींच्या अर्थनीतीची दिशा ठरणारी सर्वात प्रभावी योजना मानली जाते. या योजनेनंतर देशात परकीय गुंतवणकीत 46 टक्क्यांन..

पायाभूत विकासकामे

देशाच्या विकासात पायाभूत सुविधांचा वाटा महत्त्वाचा असतो. गेल्या पाच वर्षांत देशातील पायाभूत सुविधांमध्ये अनेक सुधारणा झाल्या. दळणवळण, तंत्रज्ञान, स्वच्छता, आरोग्य, स्मार्ट शहरे, बांधकाम अशा अनेक आयामांचा समावेश या पायाभूत सुविधा क्षेत्रात असल्याने त्याची ..

परराष्ट्र व संरक्षण धोरण - साध्य विपुल, आव्हाने बाकी

गेल्या पाच वर्षांतील परराष्ट्रविषयक घडामोडींवर नजर टाकताना एक गोष्ट सर्वांत प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे केंद्रातील सरकारने परराष्ट्र धोरणाला दिलेले सर्वाधिक प्राधान्य. कारकिर्दीच्या पाच वर्षांमध्ये परराष्ट्र धोरणाला इतके महत्त्व देणारे आणि जवळपास 50हून अ..

घटनात्मक मूल्यांचा उदय

मानवी समाजक्रांतीत हळूहळू ईश्वरी प्रेरणेची जागा घटनात्मक जीवनमूल्यांनी घेतली. ऐहिक जगाशी संबंधित या घटनात्मक जीवनमूल्यांची निर्मिती क्रमाक्रमाने होत गेली.  त्यातून मोठा इतिहास आकाराला आला. या घटनात्मक जीवनमूल्यांसंबंधी सखोल चिंतन करणारी ही लेखमाला...

ब्रेग्झिट - होणार का ब्रिटनला बुडवणार?

सध्या ब्रेग्झिटची प्रक्रिया कराराच्या अटी-शर्तींमध्ये गुरफटली आहे. मात्र या काडीमोडासाठी मिळणार्‍या मुदतवाढीलाही मर्यादा आहेत. ब्रिटन आणि युरोपीय महासंघ यांच्यामधील गोंधळाचे भारतावरही मोठे परिणाम होणार आहेत. ब्रिटनमध्ये 800हून अधिक भारतीय कंपन्यांची क..