अंतरंग

आव्हान झाले ‘तिप्पट’

वास्तविक, चीन आणि पाकिस्तान हे भारतासाठी सुरुवातीपासूनच धोकादायक राहिलेले आहेत. या दोन्ही देशांनी भारतावर आक्रमणेही केलेली आहेत आणि भारताने त्याचा निकराने सामनाही केलेला आहे. शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र या नात्याने हे दोन्हीही देश हातात हात घालून भारताला अस्थिर करण्याचे प्रयत्न अनेक वर्षांपासून करत आले आहेत. तिसरा आघाडी आहे ती नेपाळची. याबाबत भारताला काही अनपेक्षित धक्के सहन करावे लागले आहेत. ..

कोरोना महामारीची मानसिक बाजू

महामारीमुळे भावी काळात बिघडणारी अर्थव्यवस्था, बेरोजगारी, नातेसंबंधांना झालेली दुखापत, वाढणारे गुन्ह्यांचे आकडे, वातावरणातील अस्थिरता व अनिश्चितता अनेक लोकांना मानसिक स्तरावर त्रासदायक ठरणार, हे नक्की. मानसिक अस्वस्थतेमुळे माणसाचे आरोग्य, कौटुंबिक व व्यवसायिक जीवन उद्ध्वस्त होऊ शकते. हीच गरज ओळखून, तसेच याचे गांभीर्य जाणून महामारी वैश्विक असल्याचे जाहीर होताच 'समर्थ भारत' म्हणून या विषयात कामाला सुरुवातही झाली आहे. आमच्या या टीममध्ये समाजशास्त्रज्ञ, प्रशिक्षित समुपदेशक, मानसशास्त्रज्ञ व वैद्यकीय तज्ज्ञ ..

भुकेची काळजी केल्याचे समाधान - खा. सुधाकर शृंगारे

कोरोना संकटकाळात सर्वच बाबतीत बंधने आली आहेत.अशा काळात कोणी भुकेने मरणार नाही आणि कोणी उपचाराअभावी मरणार नाही, असा संकल्प केला. या संकल्पाला लातूरच्या भाजपाच्या कार्यकर्त्यांनी साथ दिली. भुकेेेल्याला अन्न आणि वैद्यकीय सुविधा पुुुरविल्याचे यामुळे समाधान लाभले. ..

"आव्हाने आहेतच, पण न पेलवणारी नाहीत.." - प्रकाश राणे

सध्याचा काळ कठीण असला, तरी वर्तमानात टिकून राहण्याचा आणि भविष्यात वेध घेण्याचा हा काळ आहे. आपण यापूर्वी कधीही कल्पना न केलेले अनेक बदल घडत आहेत. या काळात तंत्रज्ञान हा नकळतपणे आपला मित्र बनला आहे आणि त्यात ई-गव्हर्नन्सच्या भविष्यातील स्वरूपाचे दर्शन घडत आहे. एबीएम ही ई-गव्हर्नन्स क्षेत्रात सेवा देणारी कंपनी आहे. ई-गव्हर्नन्ससह एकूणच सेवा क्षेत्रासमोर असलेली आव्हाने आणि त्या आव्हानातच असलेल्या संधी यांकडे पाहण्याचा सकारात्मक दृष्टीकोन देणारी एबीएमचे संस्थापक आणि व्यवस्थापकीय संचालक प्रकाश राणे यांची ..

शाश्वत विकास उद्दिष्टे - आपल्या उद्यासाठी

२०१५ साली संयुक्त राष्ट्र संघाच्या पुढाकारातून सगळ्या जगाने 'शाश्वत विकास उद्दिष्टे' स्वीकारली. भविष्यातील आपल्या वाटचालीला दिशा देण्यासाठी यांचा मोठा उपयोग होईल असा विश्वास हे स्वीकारताना सगळ्यांनी दर्शवला आहे. जागतिक पातळीवर मानवी विकासासंबंधीचा हा पहिलाच एकत्रित प्रयत्न होता. मानवी आयुष्याच्या सर्व अंगांचा विचार करून, तसेच पृथ्वीवरील विविध प्राणिमात्र आणि निसर्ग यांच्या संरक्षणासाठीचे महत्त्व लक्षात घेऊन या उद्दिष्टांची रचना करण्यात आली. आपण या लेखमालेत यासंबंधी ममाहिती घेणार आहोत. ..

'निसर्ग'ने दिलेल्या जखमा अद्याप ओल्याच!

'निसर्ग' चक्रीवादळाने कोकण किनारपट्टीवरच्या अनेक गावांचं आतोनात नुकसान केलं. या घटनेला तब्बल महिना ओलांडून गेला, तरी अद्याप येथील लोक नुकसानभरपाईच्या प्रतीक्षेत आहेत. उद्ध्वस्त झालेल्या नारळी-सुपारीच्या वाड्या, छप्पर उडालेली घरं आणि आतून कोलमडलेला कोकणी माणूस अजूनही सावरण्याचा प्रयत्न करत आहेत. या वादळाने या परिसरातील अनेक मूलभूत प्रश्नांकडे लक्ष वेधले आहे. ..

सुख: जेफर्सन आणि टिळक

जेफर्सनच्या वचनांनी आपण लेखनाला सुरुवात केली. जेफर्सनने सुखाची प्राप्ती हा जन्मसिद्ध अधिकार मानला आहे. आपल्या शास्त्रकारांनी हजारो वर्षांपूर्वी त्याला मान्यता दिली आहे. जेफर्सनने या सुखप्राप्तीसाठी लिबर्टी मागितली. राजकीय समाजरचनेचा एक आराखडा ठेवला. अमेरिकेने तो अमलात आणला आणि भौतिक प्रगती केली. आपल्या शास्त्रकारांनी सांगितले की सुखप्राप्तीचा मार्ग बाह्य नियम आणि साधनांवर अवलंबून नाही. तो मार्ग निःष्काम कर्म करण्याचा आहे. सर्वांविषयी आत्मिय भावना ठेवून जीवन जगण्याचा आहे. आणि या मार्गाने प्रत्येकाला ..

औद्योगिक विकास आणि 'क्लस्टर' धोरण

जवळपास तीन महिन्यांच्या लॉकडाउननंतर आता ‘अनलॉकिंग’ची प्रक्रिया सुरू झाली आहे, त्याचप्रमाणे अर्थव्यवस्थेला पूर्वपदावर आणण्यासाठीही प्रयत्न होत आहेत. लॉकडाउनचा फटका अर्थातच उद्योग जगताला बसला असून यामध्ये एमएसएमई अर्थात सूक्ष्म–लघु–मध्यम उद्योगांना याची सर्वाधिक झळ बसल्याचं दिसतं. म्हणूनच, केंद्र सरकारच्या ‘पॅकेज’पासून ते उद्योगविषयक विविध निर्णयांमध्ये एमएसएमईला महत्त्वाचं स्थान दिलं जात आहे. याचसंबंधी केंद्र सरकारच्या एमएसएमई मंत्रालयाच्या अंतर्गत एमएसएमई विकास संस्था, मुंबईचे साहाय्यक संचालक तथा ..

किसान क्रेडिट कार्ड

वर्षानुवर्षे सावकाराच्या व्यूहरचनेत अडकत जाणारा बळीराजा. आस्मानी आणि तुफानी संकटाशी सतत सामना करावा लागणार्या बळीराजाला या सावकारी मोहपाशातून कायमची सुटका मिळावी, या हेतूने तयार करण्यात आलेले किसान क्रेडिट कार्ड, म्हणजे शेतकत्यांना दिलासा. तसेच केसीसी हे Digital India होण्याच्या मार्गावरील एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. ..

सेवायज्ञातली समिधा

सेवायज्ञातली समिधा ..

योद्धे पत्रकार लोकमान्य टिळक

सामान्य माणसाला शक्ती देण्याचे काम जर कुणी त्या काळात केले असेल, तर ते लोकमान्यांनी. लोकमान्यांनी त्याला बोलके केले. त्याला आवाज दिला. इंग्रजांसमोर उभे राहण्याचे बळ अंगी दिले. अरे ला का रे करण्याचे सामर्थ्य दिले. त्याला कायदे सांगितले आणि ते कोणासाठी आहेत तेही सांगितले. त्याला त्याच्या विश्वातून त्यांनी बाहेर काढले आणि त्याला आपण कोठे आहोत याची जाणीव दिली. आमच्यावर राज्य करणारे तुम्ही कोण? हे ब्रिटिशांना विचारायचे धाडस त्यांनी या जनसामान्याला दिले आणि तीच त्यांची त्या महासागराला सर्वात मोठी देणगी ..

इंग्लिश फॅक्टरी रेकॅार्ड आणि शिवाजी महाराज

शिवाजी महाराजांवर व त्यांच्या माणसांवर इंग्रजांची एकूणच बारीक नजर असे. त्यांचे उत्तम नमुने म्हणजे या लेखात दिलेली काही पत्रे. महाराजांची धोरणे, पद्धती, त्यांची माणसे, त्यांचे यशापयश अशा अनेक गोष्टींची नोंद इंग्रज व्यापारी, वखारीवरील माणसे व त्यांचे वरिष्ठ ठेवत असत. ..

म्युच्युअल फंडांची सुरक्षितता आणि SIP

दर महिन्यात ठरावीक रक्कम म्युच्युअल फंडात गुंतवण्याची प्रक्रिया म्हणजे SIP. बचतीची सवय लागण्यासाठी SIPद्वारे म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करून 'थेंबे थेंबे तळे साचे' या उक्तीनुसार ठरावीक मुदतीनंतर बरीच मोठी रक्कम जमा झाल्याचे आपणास दिसेल. ..

श्रम कमी करणारी अवजारे / यंत्रे

श्रम कमी करणारी अवजारे / यंत्रे ..

उद्योग क्षेत्राला मिळाली नवसंजीवनी!

मिरज-कुपवाड औद्योगिक वसाहतीत सध्या सुमारे ६० टक्के उद्योग-व्यवसाय दोन, तीन शिफ्ट्समध्ये सुरू आहेत. तब्बल दोनशे कोटींची निर्यात करणाऱ्या उमेद सायझर्स कंपनीचे संचालक सतीश मालू यांनी मांडलेले हे आशादायक चित्र ज्येष्ठ पत्रकार संजय देवधर (नाशिक) यांनी त्यांच्या घेतलेल्या मुलाखतीतून स्पष्ट झाले...

जनसेवा हीच ईश्वरभक्ती

तुळजापूर तालुक्यातील अणदूरमधील साहेबराव घुगे यांनी गेल्या १०० दिवसांत ४० अत्यंत गरजू आणि निराधार कुटुंबांसाठी घरपोच जेवण मोहीम राबविली. साहेबराव घुगे हे विवेकचे प्रतिनिधीदेखील आहेत. त्यांनी केलेल्या या सेवा कार्याचा थोडक्यात आढावा... ..

अष्टपैलू व्यक्तिमत्व !

अष्टपैलू व्यक्तिमत्व !..

कोरोना आणि कोकोनट

नारळाच्या तेलाच्या उपयुक्ततेबाबत टाइम्समध्ये डॉ. शशांक जोशी ह्यांची एक मुलाखत आली आणि मला अनेक लोकांनी माहिती विचारली, म्हणून हा लेखप्रपंच. ..

लसनिर्मितीची आठ जीव-तंत्रज्ञाने

लसनिर्मितीची आठ जीव-तंत्रज्ञाने ..

परीसस्पर्श

ज्येष्ठ संघकार्यकर्ते हरिभाऊ तेली (रहाटे) यांना २१ जून २०२० रोजी देवाज्ञा झाली. मृत्युसमयी ते ८३ वर्षांचे होते. त्यांच्या पश्चात दोन मुले, तीन मुली आणि पत्नी (विजया) असा परिवार आहे. त्यांचे वर्णन करायचे तर ते 'परीसगुण असलेले संघकार्यकर्ते' होते. परीसस्पर्श झाला की लोखंडाचे सोने होते, तसेच सामान्य आर्थिक स्थितीत जगणाऱ्या स्वयंसेवकांत त्यांनी असामान्य क्षमता निर्माण केली. ..

समरस भारताचे विश्वरूपदर्शन (भाग ३)

समरस भारताचे विश्वरूपदर्शन भारतातील कोरोनाची लढाई ही महाभारतातील लढाईप्रमाणे आहे. आता ती अजून चरमसीमेपर्यंत जाईल, यातून जिंकेल तो भारतच. त्याच समरस भारताचे विश्वरूपदर्शन भटके-विमुक्तांना घडले. कोटी कोटी संख्येत असणारे भटके आणि विमुक्त प्रचलित शब्दात वंचित असतील, परंतु दुर्लक्षित अजिबात नाहीत. भारताचा समाजपुरुष त्यांच्यामागे, त्यांच्यासाठी खंबीरपणे उभा आहे. जगण्याच्या लढाईत तो एकाकी नाही, सर्व समाज त्यांच्यासाठी त्यांच्याबरोबर उभा आहे हा विश्वास खूप काही सांगून जातो. ..

छत्रपती शाहू महाराजांच्या जिल्ह्यात पाणी योजना राजकीय 'सुळा'वर?

छत्रपती शाहू महाराजांच्या जिल्ह्यात पाणी योजना राजकीय 'सुळा'वर? ..

वॉर्मिंग अप आणि कूलिंग डाऊन

व्यायाम सुरू करतानाच्या आणि व्यायाम थांबवतानाच्या व्यायाम प्रकारांची आवश्यकता आणि गरज यांविषयी माहिती देणारा लेख. ..

नाशिकचे उद्योगविश्व निश्चितच भरारी घेईल!

जागतिक मंदीच्या तडाख्यातून सावरणाऱ्या नाशिकच्या उद्योग क्षेत्राला कोरोना संकटाचा फटका बसला. या अनपेक्षित, अकल्पित समस्येने लहान-मोठ्या उद्योगधंद्यांना घेरले. नाशिक इंडस्ट्रीज अँड मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशनचे (निमा) ३५००पेक्षा जास्त सदस्य आहेत. या वेळी उद्योजकांना धीर देऊन वेळोवेळी होणाऱ्या शासकीय नियमांची माहिती देण्याचे व अडचणींमधून वाट काढण्याचे काम निमाने केले. त्यामुळे आज येथील अनेक लहान-मोठे उद्योग पुन्हा सुरू झाले आहेत. निमाचे अध्यक्ष शशिकांत जाधव यांच्याशी संवाद साधला असता कामगारांच्या सुरक्षेची ..

रक्ताच्या गुठळ्या - निर्मितीची समस्या

कोविड-१९च्या मरणोत्तर तपासणीत सर्वसामान्य 'फ्लू'च्या रोग्यांच्या नऊ पटीने अधिक रक्ताच्या गुठळ्या सापडल्या आहेत. रोहिणी (शुद्ध रक्तवाहिनी) आणि नीला (अशुद्ध रक्तवाहिनी, जी हृदयाकडे अशुद्ध रक्त परत नेते) या दोन्हीत हे आढळते. मात्र नीलांमध्ये हे प्रमाण बरेच अधिक असते. ..

श्रीक्षेत्र देवगड सेवेसाठी सिद्ध

श्रीक्षेत्र मंदिर संस्थान श्रीक्षेत्र देवगड हे समाजाला दिलासा देणारे आणि सुसंस्कार करणारे असे हे क्षेत्र जीवनमूल्यांवर श्रद्धा कायम ठेवण्याचे कार्य अविरत करीत आहे. कोरोनाच्या संकटकाळातही संस्थानाच्या मार्फत जात, धर्म, मानव, प्राणी, असा कुठलाच भेद न मानता सेवाकार्य चालू आहे. किसनगिरीबाबांच्या निर्वाणानंतर पूजनीय भास्करगिरी महाराजांच्या मार्गदर्शनाखाली देवस्थानचा कारभार सुरू आहे. ..

सराला बेट एक रमणीय पवित्र भूमी -

कोरोना विषाणूच्या प्रादुर्भावात सराला संस्थानने गरजूंना जीवनावश्यक वस्तूंचे व अन्नधान्याचे वाटप केले. यातून शेकडो नागरिकांच्या अन्नाची सोय झाली. बेट परिसरातील एका गावाने कोरोना साथीच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री निधीत एक लाख रुपयांचा निधी जमा केला. महंत रामगिरी महाराज यांच्या हस्ते निधीसाठी धनादेश सुपुर्द करण्यात आला. ..

श्रीगजानन महाराज संस्थान, शेगाव सेवा कार्याचा नंदादीप!

श्री गजानन महाराज संस्थान, शेगाव हे उत्कृष्ट व्यवस्था व धर्मजागृती या विषयांबरोबरच सामाजिक सेवाभावी कायद्यात अग्रेसर असण्याचा संस्थानाचा लौकिक आहे. संस्थानाचे वैशिष्ट्य म्हणजे सेवाधारी संकल्पना. सेवेचे व्रत घेतलेल्या या संस्थानाचे कोविड-१९ या दुर्धर प्रसंगातसुद्धा आपले व्यर्थ अबाधित ठेवले आहे. ..

फावीपिरावीर - कोरोनावर महत्त्वाचा नवा उपाय?

फावीपिरावीर - कोरोनावर महत्त्वाचा नवा उपाय? ..

भटके विमुक्तांना घडलेले समरस भारताचे विश्वरूप दर्शन (भाग २)

लाॅकडाउनच्या काळात महाराष्ट्रातील भटके-विमुक्त समाजबांधव अन्य राज्यांत अडकले. याप्रसंगी भ. वि. वि. प. आणि अन्य संघटनांतर्फे या बांधवांना शक्य तेवढे साहाय्य केलेच. हे कार्य करीत असतानाच मेवाड,भीलवाडा येथील 'गाडिया लोहार' आणि हरियाणा बहादुरगड येथील 'बावरिया' या भटके-विमुक्त बांधवांनी मदत न घेता मदतीचा हात पुढे केला. मागत्याकडून दातृत्वाकडे झालेला या बांधवांचा प्रवास नक्कीच कौतुकास्पद आहे. ..

ऑनलाईन सोपस्कार नको, जीवनशिक्षण हवे

जिज्ञासासारख्या वेगळ्या वाटेवर चालणारा ‘जिज्ञासाचा पालक’ मला खूप महत्त्वाचा वाटतो. लॉकडाउन चालू असताना मुलांबरोबर ऑनलाइन किंवा झूम मीटिंग्ज शक्य नाही आणि ते आम्ही करणार नाही, याला त्यांचाही तेवढाच पाठिंबा होता. जून सुरू झाला आणि सेंटर सुरू करण्याचे वेध लागले, तसे पालकांनीच ‘जिज्ञासा’ सुरू करा म्हणून आग्रह धरला आहे. आजूबाजूला इतके घाबरवून सोडणारे वातावरण असतानाही ‘मुलांचे natural immune’ जिज्ञासातूनच त्यांना मिळेल, याची त्यांना जणू पुरेपूर खात्री आहे. ..

निफ्टी : विकण्याची घाई नको..

निफ्टीला अजूनही २०० आठवड्याच्या चलत सरासरीचा अडथळा आहे. परंतु, निफ्टी Uptrend line जोपर्यंत तोडत नाही, तोपर्यंत निफ्टीमध्ये विकण्याची घाई करण्यात अर्थ नाही. निफ्टी इथून १०५४८ पर्यंत जाऊ शकेल मात्र पुन्हा १०६०० हा निफ्टीचा महत्वाचा अडथळा असेल. बँक निफ्टीदेखील ‘साईड वेज ट्रेंड’ दाखवत आहे. त्यामुळे जर बँक निफ्टीने २२००० चा अडथळा तोडला तर बँक निफ्टी थेट २४४०० पर्यंत जाईल. ..

म्युच्युअल फंडाची तोंडओळख

म्युच्युअल फंडातून काढलेल्या रकमेवर टीडीएस नाही, तसेच त्यावर भांडवली कर लागत असला तरी इंडेझ्शनची सोय उपलब्ध असल्याने करपात्र उत्पन्नात अल्पशीच वाढ होते. सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लान (एसआयपी) उघडून ‘थेंबे थेंबे तळे साचे’ तसे थोडी थोडी करत सेवानिवृत्तीच्या वेळी किंवा गरजेच्या वेळी मोठी रक्कम शिल्लक राहू शकते. बचतीचा व अधिक परतावा देणारा हा गुंतवणुकीचा पर्याय निवडणे योग्य होईल. ..

वर्गीकरणांचा वापर आणि व्यायाम

आठवड्यात सर्व प्रकारचा व्यायाम करण्यासाठी आपण व्यायामाचे वेळापत्रक बनवायला पाहिजे. प्रत्येक दिवशी सर्व प्रकारचे थोडे थोडे व्यायामप्रकार करण्याऐवजी एकाच प्रकारचे व्यायाम एका दिवशी केले, तर ते जास्त उपयुक्त ठरते, कारण तसे केल्याने त्या त्या व्यायामप्रकारांचे जे उद्दिष्ट असते, ते व्यवस्थित अंमलात येते...

कोविड-१९च्या टेस्ट्स

कोविड-१९च्या टेस्ट्स ..

आर्थिक प्रश्नांचं मूळ राज्य सरकारांच्या दुबळेपणात! - अर्थतज्ज्ञ डॉ. प्रदीप आपटे

कोरोना-कोव्हिड १९ च्या संकटाशी लढता लढता, 'लॉकडाऊन' व अन्य उपाययोजना राबवत असतानाच त्यातून अर्थव्यवस्थेची गती कमालीची मंदावली आहे व ती पूर्वपदावर आणण्याचं मोठं आव्हान आपल्यासमोर उभं राहिलं आहे. याशिवाय, जागतिक व्यापारयुद्धाची शक्यताही मोठ्या प्रमाणात वर्तवण्यात येत आहे. या सर्व परिस्थितीत भारताची भूमिका, उद्योगजगतासह संपूर्ण अर्थचक्राला चालना देण्यासाठीच्या उपाययोजना, त्यातील त्रुटी व आवश्यक सुधारणा, अशा अनेक मुद्द्यांवर ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ तथा गोखले राज्यशास्त्र व अर्थशास्त्र संस्थेचे प्राध्यापक डॉ. ..

मोगी - एकचाकी सुधारित कोळपे

निंदणी, खुरपणी, कोळपणी, मातीची भर देणे, पाण्यासाठी सऱ्या ओढणे अशी सर्व कामे सहजपणे करणारे एकचाकी सुधारित मोगी कोळपे ..

एका अनोख्या, चित्तथरारक जगाची

कमांडर (नि.) विनायक शंकर आगाशे १९७१च्या भारत-पाक युद्धात सहभागी होते. त्यांचे वडील दुसऱ्या महायुद्धात इटलीमध्ये लढले होते. त्यानंतर १९४७च्या काश्मीर युद्धात, १९६२च्या भारत-चीन युद्धात आणि १९६५च्या भारत-पाक युद्धातही ते सहभागी होते. कमांडर (नि.) विनायक आगाशे यांचा मुलगा आणि सून दोघेही भारतीय वायुदलात विंग कमांडर आहेत. कमांडर (नि.) आगाशे काही काळ पाणबुडी सेवेतही होते. अतिशय गोपनीयरीत्या आणि मूकपणे काम करणाऱ्या या सुरक्षा व्यवस्थेसाठी काम करतानाचा थरारक, रोमहर्षक अनुभव सांगणारा लेख. ..

राष्ट्रीय आरोग्याची नौका व तिची डोलकाठी : डॉ. हर्षवर्धन आणि नूतन

डॉक्टरसाहेब लहानपणापासूनच रा.स्व. संघाचे स्वयंसेवक होते. मोठेपणी त्यांचे हे संबंध अधिकच दृढ झाले. नूतनजींना संघाचा इतका परिचय नव्हता, पण संघसंस्कारित एकत्र कुटुंबपद्धतीत त्या दुधात साखर विरघळावी अशा मिसळून गेल्या. या दांपत्याला तीन मुले झाली - मयंक, सचिन आणि इनाक्षी. सर्व काही सुरळीत चालू असताना १९९३ साली जीवनाने एक वेगळेच वळण घेतले. डॉक्टरसाहेब आणि नूतनजी त्यांच्या स्नेही-स्वजनांच्या पाठिंब्याने स्वतःचे स्वतंत्र क्लिनिक सुरू करण्याच्या प्रयत्नात होते. सगळी तयारी झाली आणि आदल्या दिवशी डॉक्टरसाहेबांनी ..

परिपूर्ण व्यायाम

परिपूर्ण व्यायाम ..

कोरोना प्रसार रोखणे : काही नवे तांत्रिक मुद्दे

कोरोना प्रसार रोखणे : काही नवे तांत्रिक मुद्दे ..

पुरोगामिनी सावित्री

उद्या असलेल्या वटपौर्णिमेच्या पार्श्वभूमीवर, सावित्रीचं वेगळेपण, मोठेपण सांगणारा लेख. सावित्रीची ही गुणवैशिष्ट्यं समजून घेऊया. आजच्या काळाशी सुसंगत असं जे वाटेल ते आत्मसात करायचा प्रयत्न करूया. ..

व्यायामाचे प्रकार

व्यायामाचे वेगवेगळे प्रकार असतात. या लेखात प्रामुख्याने व्यायामाचे चार प्रकार पाहणार आहोत. या व्यायाम प्रकारांमुळे शरीर तंदुरुस्त राहतेच, शिवाय शरिराची ढब (पोश्र्चर) सुद्धा सुधारण्यास मदत होते. ..

कोरोना विषाणू : जनुकबदल किंवा उत्परिवर्तन (म्यूटेशन)

आता विज्ञान-रंजन कथांमध्ये खलनायक आणि जंतूही अनेकदा 'म्यूटन्ट' असलेलेच दाखविले जातात. त्यामुळे त्या शब्दाची लोकांनी धास्ती घेतली आहे. प्रत्यक्षात विशेष घातक नवा म्यूटन्ट निघण्याची शक्यता फार कमी असते. तरीही वैज्ञानिक याकडे डोळ्यात तेल घालून लक्ष ठेवत आहेत. लसनिर्मितीत आणि औषधनिर्मितीत त्याने फरक पडेल काय, हा प्रश्न त्यांना कायम सतावीत असतोच. आजपर्यंत सध्याच्या कोरोना विषाणूच्या २७३पेक्षा अधिक उत्परिवर्तनांची नोंद झाली आहे. त्यातली ३१ उत्परिवर्तने मानवजातीत पसरलीही आहेत. पण अजून तरी त्याने हा रोग अधिक ..

'आत्मनिर्भर भारत' व्हिजनचा आर्थिक आधार

'आत्मनिर्भर भारत'च्या विचारात सरकार अर्थव्यवस्था संचालित करणार नाही, पण ती जागेवर आणण्यासाठी सरकार मध्ये पडेल, असं सुनिश्चित आश्वासन व्यक्त होतं. खरं म्हणजे कोरोनाने उभं केलेल्या संकटामुळं पुन्हा एकदा संरक्षणात्मक (protectionist) धोरणं स्वीकारावीत, देशातल्या उद्योगांना संरक्षण द्यावं, विदेशी वस्तू-सेवांवर बंधनं आणण्याचा मोह होणं अगदी शक्य आहे. पण 'आत्मनिर्भर भारत'च्या व्हिजनमध्ये तो टाळला आहे. उलट भारताच्या अंतर्गत बाजारपेठेचा आणि लोकसंख्येचा वापर करून भारत हे जगाच्या विकासाचं इंजीन कसं बनेल, अशी ..

वर्णभेद संघर्षाचा आरसा - 'इन द हीट ऑफ द नाइट'

'इन द हीट ऑफ द नाइट'मधला संघर्ष हा केवळ वर्णभेदाचा संघर्ष नाही, हा ‘आहे रे’ व ‘नाही रे’ यांच्यातील आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक विषमतेचा संघर्ष आहे. याला देशाची सीमा नाही. हा नष्ट करण्यासाठी सहिष्णुतेची कास अधिक नेटाने धरावी लागेल, हा या चित्रपटाचा संदेश आहे...

सार्वत्रिक लसीकरण - कोरोनाविरुद्धचा एक महत्त्वाचा उपाय

मोठी साथ चालू असताना, सध्या चालणारे लशींच्या जोखमींचे चुकीचे आणि अतिरेकी निदान आणि त्यामुळे त्यांची निर्मिती 'रखडविणे' हे अजिबात मान्य होण्यासारखे नाही. लशीच्या वापरातून निर्माण होणाऱ्या कायदेशीर 'जोखमीं'मुळे कंपन्याही वेगाने पुढे जायला कचरतात. अशा जोखमींवर त्या कंपन्यांना सरकारने कायदेशीर संरक्षण द्यावे. विधिमंडळांनी सरकारला, खाजगी कंपन्यांवर, जरूर त्या लशींचे उत्पादन करण्याची सक्ती करण्याची कायदेशीर सत्ता द्यावी. ..

एक अधुरी (प्रेम?) कहाणी - कादंबरी

सुमन घोष दिग्दर्शित 'कांदबरी' हा बंगाली चित्रपट म्हणजे हळुवार पण उपेक्षित नाते उलगडण्याचा धाडसी प्रयत्न. रवींद्रनाथ टागोर आणि त्यांची भावजय कांदबरी यांच्यातील दीर- भावजय नात्यापेक्षा समाजप्रवाहाला छेद देणारे असे हे नाते. ..

कोरोनाविरुद्धचा लढा

कोरोना विषाणू (वैज्ञानिक नाव 'सार्स - कोव्ह-२', त्याने होणाऱ्या रोगाचे नाव 'कोविड-१९') या नव्या साथीने सध्या जगात थैमान घातले असून सर्वत्र भीतीचे वातावरण आहे. भारतात ८ मेपर्यंत ५६,३४२ रुग्ण चाचणी करून रोगनिदान नक्की केले गेले आहेत, १८८६ मृत्यू झाले आहेत आणि १६५४० रुग्ण बरे होऊन घरी गेले आहेत. सरकारने साथीवर नियंत्रण आणण्यासाठी अनेक स्वागतार्ह पावले उचलली आहेत, ज्यात 'लॉकडाउन' आणि शारीरिक अंतर राखण्यावर भर ही महत्त्वाची मानता येतील. यामुळे वैद्यकीय व्यवस्था अति-ताणामुळे कोलमडून पडण्याचा धोका बराचसा ..

शिकवण कोरोनाची - 9 (उद्योगाची दिशा)

१९८५ सालानंतर माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्राचा स्फोट झाला. संगणक क्षेत्रातील सॉफ्टवेअर आणि हार्डवेअर यांनी उद्योग क्षेत्रात अनेक दरवाजे उघडले गेले. वैश्विक व्यापाराला सुरुवात झाली. भारताने नरसिंह राव यांच्या नेतृत्वाखाली काही धोरणे आखली गेली. अर्थतज्ज्ञ म्हणून डॉ. मनमोहन सिंग यांनी काही भूमिका बजावली. अटलजींच्या काळात त्या धोरणाला पुढे नेण्याचा प्रयत्न झाला. त्यातून पुढे पुन्हा दहा वर्षे यूपीए सरकारची होती. त्यात खूप काही पुढे जाण्याची संधी होती. पण दुर्दैवाने भ्रष्टाचाराने ती संधी कमी झाली आणि त्यातून ..

गेलं ‘लॉजिक’ कुणीकडे?

"मुंबईत आयटी पार्क व्हावं आणि गुजरातेत आयएफएससी!" म्हणजे पवारांना, सुप्रियाताईंना आणि राष्ट्रवादीलाच हे वित्तीय केंद्र गुजरातेत व्हावं असं वाटत होतं, असं समजायचं का? बरं, हे आयएफएससी आजही मुंबईत होणं शक्य आहे. केंद्र सरकारपासून राज्यातील भाजपा नेते, शिवाय या विषयातील अनेक तज्ज्ञ, अधिकारी हे सातत्याने सांगत आहेत. त्यासाठी विद्यमान राज्य सरकारने, मुख्यमंत्र्यांनी केंद्राकडे त्याबाबत सातत्याने पाठपुरावा करायला हवा, आवश्यक ती पावलं उचलायला हवीत. मात्र हे सगळं करत बसण्यापेक्षा घरात बसून दुसऱ्यावर टीका ..

देवर्षी नारद : आद्य संदेशवाहक

देवर्षी नारद : आद्य संदेशवाहक ..

अर्थविश्वापुढील आव्हाने आणि दिशा

अर्थविश्वापुढील आव्हाने आणि दिशा ..

अरे पुन्हा आयुष्याच्या पेटवा मशाली

महाराष्ट्रातील उद्योग क्षेत्रात औषध निर्माण (फार्मास्युटिकलस) आणि इंजीनिअरिंग (ऑटोमोबाईल्ससह) हे महत्त्वाचे घटक आहेत. हे दोन घटक आपल्याला येत्या काळात अधिक सक्षम आणि जागतिकदृष्ट्या स्पर्धात्मक बनवावे लागतील. याशिवाय सेवा क्षेत्र तर आपल्या राज्याच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचा घटक आहेच. त्यामुळे त्यांच्यावर अधिक काम करण्याशिवाय, त्यांना अधिक सक्षम बनवण्याशिवाय गत्यंतर नाही...

साधा माणूस

त्याचा साधेपणा, त्याचा सच्चेपणा त्याच्या कामातून जाणवत राहिला. तो जसा होता तसाच तो दिसला आणि वागला. आयुष्यात यशाचे शिखर गाठण्यासाठी जिवापाड मेहनत घेतली त्याने. ते गाठल्यावर चार घटका तिथे बसून त्या शिखरावरून आसपास बघण्याचा आनंद मात्र त्याला नियतीने घेऊ दिला नाही. त्याच्या आजाराची बातमी कळली, तेव्हा ऐकणारा प्रत्येक जण हळहळला, चुकचुकला. सत्य स्वीकारले होते फक्त त्याने. तरीही त्याने स्वतःच्या आजाराचा कुठेही बाऊ केला नाही. त्याला जे लख्ख आतून जाणवले, ते त्याने स्पष्ट मांडले. ..

मध्यममार्गी कपूर

आरकेचा हा मधला मुलगा. मोठा आणि धाकटा फ्लॉप झाले. मोठा मद्दड होता, धाकटा काकाची कॉपी करायला गेला आणि संपला. याने मात्र स्वतःचं नाव केलं. अंगात ठेका घेऊन आलेला माणूस हा. गरम तव्यावर पॉपकॉर्न उडावेत तसा तो विनासायास नाचायचा. किशनलालचा अमर गेला, आता अकबरही गेला. हळूहळू एक पिढी संपत जाते, ती बघणं क्लेशदायक असतं. आपल्याला ज्यांनी आनंद दिला त्यांचे ऋण आपण कसे फेडणार? मिळालेला वारसा त्याने स्वकर्तृत्वाने जपला, वाढवला. ..

शिकवण कोरोनाची - 7 (संशोधनाच्या संधी)

शिकवण कोरोनाची - 7 (संशोधनाच्या संधी) ..

शिकवण कोरोनाची 6

दीनदयाळजींनी मांडलेल्या एकात्म मानव दर्शनाचे महत्त्व अशामुळे सद्य:स्थितीत महत्त्वाचे ठरते. माणूस हे संपूर्ण अर्थव्यवस्थेचे केंद्र असले पाहिजे, अस विचार हे दर्शन मांडते. भौतिक उपकरणे मानवी जीवनाच्या सुखाची साधने होती, साध्य नव्हते, नसले पाहिजे असे हे दर्शन मांडते. सरसकट सर्व व्यक्तींसाठी एक पद्धत एक विचार करणे अन्याय करण्यासारखे आहे, असे हे दर्शन मांडते. शरीर, मन, बुद्धी आणि आत्मा याने मनुष्य बनलेला आहे. यातील केवळ एक गोष्ट विचारात घेऊन मांडलेले तत्त्वज्ञान, व्यवस्था अपयशी ठरते, असे दीनदयाळजी मांडतात...

समरस साहित्याचा निर्माता हरपला

समरस साहित्याचा निर्माता हरपला ..

शिकवण कोरोनाची - 4

हळूहळू अशा वेगवेगळ्या देशांची ओळख करून घेण्यासाठी माणसाला समुद्रमार्ग सापडला आणि व्यापार हा त्याचा सरळ साधा उद्देश होता. वैश्विक व्यापाराची ही सुरुवात होती. कोलंबस अमेरिकेला गेला, वास्को द गामा भारतात आला असे म्हटले जाते. पण भारतीयांनी किती देश त्या काळात पादाक्रांत केले, याबद्दल कुठे बोलले जात नाही. वास्तविक भारतीय माणूस अनेक देशांत जाऊन आल्याची सांस्कृतिक पदचिन्हे त्या देशांत आजही अस्तित्वात आहेत. पण त्यावर जेवढे पाहिजे तेवढे संशोधन झालेले नाही. कारण भारतीय माणूस हा व्यापारासाठी गेला, तर तोच उद्देश ..

शिकवण कोरोनाची - 3

जीवन हे एन्जॉय करायचे असते आणि आम्ही ते करत आहोत" असे म्हणत त्यांचा वीकेंड साजरा करत होते. इटलीमध्येसुद्धा तेच घडले. मध्ये तर तेथे 'हग चळवळ' (Hug movement) उभी राहिली होती. जीवन हे उपभोगण्याची गोष्ट आहे, जे काही जगायचे ते एकदाच जगायचे, पैसे मिळवायचे आणि पैसे उधळायचे. येनकेन पद्धतीने उपभोग घेणे हाच जीवनाचा उद्देश. ..

एका न संपणाऱ्या रात्रीची गोष्ट - अनाहत

अमोल पालेकर दिग्दर्शित 'अनाहत' ही दहाव्या शतकात मल्लकुळात घडवून आणलेल्या अशाच एका नियोगाची कथा. 'अनाहत' ..

शिकवण कोरोनाची - 2

'उदरभरण नोहे, जाणिजे यज्ञकर्म!' हा आमचा जेवणासंबंधीचा संस्कार आम्ही भारतीय विसरून गेलो. कोरोनाने आम्हाला पुन्हा तो आठवण्याची संधी प्राप्त करून दिली आहे. गेल्या काही वर्षांत 'चायनीज' खाद्यपदार्थ विकणारे अनेक छोटे-मोठे व्यवसायिक उभे राहिले. त्यासाठी वापरण्यात येणारे नूडल्स किंवा अन्य पदार्थ या संदर्भात सगळा आनंदच आहे. दादा कोंडके यांच्या आत्मचरित्रात त्यांनी बाहेरच्या देशात - चीन किंवा हाँगकोंग यात कशा पद्धतीने सरपटणारे सगळे प्राणी आपल्याकडे मिसळपाव किंवा वडापावसारखे लटकवून ठेवलेले असतात, हे त्यांच्या ..

शिकवण कोरोनाची - १

भारतात कोरोना पसरल्यावर त्याला नियंत्रित करणे हे लोकसंख्या आणि तुटपुंज्या वैद्यकीय व्यवस्था यामुळे अशक्य आहे! पण तबलिघी जमातीने जाणीवपूर्वक प्रयत्न करूनही आम्ही आजच्या घडीला बऱ्यापैकी लढाई लढत आहोत आणि कदाचित यशस्वीसुद्धा होऊ शकतो. जेथे अमेरिका, फ्रान्स, ब्रिटन आणि स्पेन, इटली यांनी लढणे सोडून दिले, तेथे आम्ही पुरुषार्थ सिद्ध करत लढत आहोत आणि जगात सर्वांना याचेच आश्चर्य वाटते आहे. ..

रा.स्व. संघाकडून कल्याण – डोंबिवलीमध्ये डॉक्टर्स, पोलीस यांना संरक्षक गाऊनचे वितरण

corona kits ..

सत्य-असत्याच्या सीमेवर रेंगाळणारी थरारिका - 'गॅसलाइट'

सत्य-असत्याच्या सीमेवर रेंगाळणारी थरारिका - 'गॅसलाइट' ..

लॉकडाउन काळातील हप्तेभरणी : समज आणि गैरसमज

बँकांनीही सामाजिक बांधिलकी म्हणून हप्ताभरणीसाठीच्या कालावधीकरिता तीन महिन्यांची सवलत दिली आहे. परंतु, या कालावधीसाठी व्याज मात्र चालूच राहील आणि हीच बाब लोक विसरत आहेत. त्यामुळे नोकरदार वर्ग, ज्यांचे पगार नियमित होत आहेत, ज्यांच्या उत्पन्नावर लॉकडाउनचा आर्थिक परिणाम झालेला नाही, अशांनी हप्ते लांबवण्याचं काहीही कारण नाही. उलट त्यांनी ते योग्य वेळेत भरणं गरजेचं आहे आणि त्यांच्याच सोयीचं आहे. ..

जयंती बाबासाहेबांची

१४ एप्रिल रोजी महामानव, भारतरत्न, संविधानाचे शिल्पकार, कायदेतज्ज्ञ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती. सध्या आपण गृहबद्धतेचा अनुभव घेत आहोत. बाह्य जगाशी आपला संपर्क थांबला आहे. त्यामुळे आगामी काळात येणारी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती साजरी कशी करावी? हा प्रश्न आपल्याला पडला आहे. त्या प्रश्नाचे एक उत्तर शोधण्याचा सा. विवेकने केलेला हा प्रयत्न - ..

आधुनिक भूमिकन्येची गोष्ट

आधुनिक भूमिकन्येची गोष्ट ..

जयंती बाबासाहेबांची

१४ एप्रिल रोजी महामानव, भारतरत्न, संविधानाचे शिल्पकार, कायदेतज्ज्ञ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती. सध्या आपण गृहबद्धतेचा अनुभव घेत आहोत. बाह्य जगाशी आपला संपर्क थांबला आहे. त्यामुळे आगामी काळात येणारी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती साजरी कशी करावी? हा प्रश्न आपल्याला पडला आहे. त्या प्रश्नाचे एक उत्तर शोधण्याचा सा. विवेकने केलेला हा प्रयत्न - ..