अंतरंग

जीडीपी म्हंजे काय रे भौ?

अर्थव्यवस्थेचे मोजमाप करायचा महत्त्वाचा निकष म्हणजे जीडीपी किंवा Gross Domestic Product, म्हणजे मराठीत 'स्थूल एतद्देशीय उत्पादन'. जीडीपी दोन प्रकारे मोजतात - एक म्हणजे नॉमिनल जीडीपी आणि दुसरा म्हणजे क्रयशक्तीची समता किंवा Purchasing Power Parity (PPP). २०१९च्या आकडेवारीनुसार नॉमिनल जीडीपीमध्ये भारताचे जागतिक क्रमवारीत ५वे स्थान आहे. ..

शाश्वत विकास उद्दिष्टपूर्तीचा प्रवास - भाग २

स्वच्छ पाणी आणि स्वच्छता यासंबंधी उद्दिष्टे गाठणे हे अन्य शाश्वत उद्दिष्टे पूर्ण करण्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे आहे. किंबहुना त्याकडे दुर्लक्ष होऊ नये म्हणूनच त्यासाठी स्वतंत्र उद्दिष्टे ठेवली आहेत असे दिसते. गरिबी, आरोग्य, चांगले शिक्षण, शाश्वत शहरे अशा विविध उद्दिष्टांसाठी पाण्याचे आणि स्वच्छतेचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. 'हर घर जल' आणि 'स्वच्छ भारत मिशन' या दोन महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रमांद्वारे भारत सरकारने या दृष्टीने काम करायला सुरुवात केली आहे...

भारत-चीन संबंधातील 'न्यू नॉर्मल'

चीनला आवर घालण्याची क्षमता फक्त भारतात आहे, त्यामुळे सर्व जग आज भारताकडे आशेने पाहत आहे. भारताने त्याचा फायदा करून घेणे आवश्यक आहे. चीनच्या विरोधात एक जागतिक फळी निर्माण होत आहे, त्यापासून भारताने स्वत:ला अलिप्त ठेवणे घातक आहे. भारताशी जुळवून घेतल्याशिवाय चीन आपली प्रगती साधू शकत नाही याची चीनला जाणीव करून द्यायची असेल, तर यापुढच्या काळात भारताच्या चीनविषयक धोरणात हे नवे 'न्यू नॉर्मल' असावयास हवे. ..

नव्या कृषी कायद्याने शेतकऱ्याचे भले व्हावे!

'एक राष्ट्र एक बाजार' कायद्याने हे चित्र बदलेल, असा केंद्र सरकारचा हेतू आहे. अर्थात शेतकऱ्याला सगळ्या देशाची बाजारपेठ मोकळी करून दिल्याने लगेच चित्र बदलणार नाही. हा कायदा त्याची सुरुवात आहे. शेतकऱ्याला आपण उत्पादित केलेल्या मालाची विक्री करण्यासाठीचा मार्ग आता कुठे खुला झाला आहे. शासन तिथेच थांबणार नाही, तर शेतकऱ्याला आपला माल विकण्याचे कसबदेखील असणे गरजेचे आहे, म्हणून शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची उभारणी हा त्यातला महत्त्वाचा टप्पा असेल...

ऍक्ट ऑफ कोरोना...

ऍक्ट ऑफ कोरोना... ..

गोष्ट एका आत्मनिर्भर महिलेची

उस्मानाबाद जिल्ह्यातील कोरेवाडीतील माधुरी सलगर या महिलेने कोरोनाच्या महासंकटात संधी शोधून कुक्कुटपालन व्यवसाय सुरू केला आहे. माधुरीताईंची ही उद्यमशीलता अनेकींना आत्मनिर्भरतेची प्रेरणा देत आहे. ..

खिलाफतवादी नेत्यांची कुंडली

खिलाफत चळवळीचे नेतृत्व करणारी मंडळी कोण होती? इस्लामची आणि त्या अनुषंगाने अखिल-इस्लामवादाची धुळाक्षरे त्यांनी कुठे गिरविली होती? भिन्न भिन्न मार्ग तुडवीत हे लोक एका उद्दिष्टापर्यंत कसे पोहोचले? खिलाफत चळवळ समजून घेण्यासाठी आधी तिच्या नेत्यांची कुंडली मांडायला हवी. ..

भटके - विमुक्तांसाठी आशेचा किरण

भटके-विमुक्त विकास परिषदेने तब्बल १० वर्षे संशोधन-निरीक्षण करून पालावरच्या शाळेचा उपक्रम तयार केला व तो यशस्वी आहे. महाराष्ट्रात भटक्यांच्या १००पेक्षा जास्त वस्त्यांवर या शाळा चालतात. वस्तीतील एकही मूल शिक्षणाच्या प्रवाहापासून दूर राहत नाही व हजेरी शंभर टक्के. तर नवीन शैक्षणिक धोरणात ते आले आहे. ..

नव्या शिक्षणनीतीमध्ये पारंपरिक कौशल्यांचा समावेश

नव्या शैक्षणिक धोरणात पारंपरिक कला-कारागिरी तंत्रकौशल्याचा अंतर्भाव केल्याने, अस्तंगत होत जाणार्‍या पारंपरिक लाखो वर्षांपासून विकसित होऊन सर्व जगाला पुरवठा केला जाणारा या भारताच्या आत्मा असणार्‍या ग्रामोद्योगास चालना मिळून मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होऊन ग्रामीण भागातील उद्योग-व्यवसायास - विशेषत: गृहउद्योगास चालना मिळणार आहे. यामुळे भारतातील खूप मोठा वर्ग उद्योगप्रधान होईल आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था बळकट होईल. ..

साध्यपूर्तीसाठी अध्यापक प्रशिक्षणही आवश्यक

नव्या शैक्षणिक धोरणाने सर्वसमावेशक बदल आणले आहेत. आजपर्यंतच्या शिक्षण पद्धतीमध्ये या सर्व गोष्टींचा फार कमी अंतर्भाव झालेला असल्यामुळे शिक्षकांना फार मोठ्या बदलाला सामोरे जावे लागणार आहे.शिक्षकांनाही आता पाठ्यपुस्तकातील धडा शिकवण्याऐवजी विद्यार्थ्यांना विचार करायला शिकवणे म्हणजे काय, ते कळले पाहिजे व जमलेही पाहिजे. त्यांच्यासाठी हा एक खूप मोठा बदल आहे. शिक्षकांनी प्रथमतः प्रशिक्षण घेऊन स्वतःची कल्पकता वाढवून मग विद्यार्थ्यांची कल्पकता वाढवण्यासाठी कसे प्रशिक्षण द्यायचे, याचे प्रशिक्षण घेणे आवश्यक ..

छोट्या शिक्षण संस्थांसमोरील आव्हाने आणि संधी

छोट्या शिक्षण संस्था प्रामुख्याने ग्रामीण भागात कार्यरत असतात. येथील मुलांमध्ये परंपरागत कौशल्याचे ज्ञान अफाट असते, परंतु त्या ज्ञानाला आतापर्यंत योग्य व्यासपीठ मिळाले नव्हते. या नवीन शैक्षणिक धोरणाने ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांच्या विकासाचा उच्चांक वाढणार आहे. तसेच ग्रामीण भागातील मुलांच्या सामाजिक जाणिवा व्यापक असतात. आजच्या काळातही त्यांची नीतिमूल्ये टिकून आहेत. अशी ही मुले खऱ्या अर्थाने राष्ट्रनिर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतील. हे नवीन शैक्षणिक धोरण राष्ट्रीय उद्धारासाठी पूरक आहे. ..

सांवैधानिक मूल्ये जगणारा महान राजनेता

भारतरत्न माजी राष्ट्रपती प्रणवदा मुखर्जी यांचे दिल्ली येथे सोमवार दिनांक ३१ ऑगस्ट २०२० रोजी वयाच्या ८४व्या वर्षी दिल्ली येथे दुःखद निधन झाले. एक राजकारणी म्हणून, एक राष्ट्रकारणी म्हणून ते संविधान जगणारे महान नेते होते. त्यांनी नेहमीच काँग्रेस पक्षाचा राष्ट्रपती नसून देशाचा राष्ट्रपती आहे, संविधानाचे रक्षण आणि संवर्धन करणे हे आपले काम आहे, या भूमिकेतून राष्ट्रपतिपदाची जबाबदारी सांभाळली. ..

पाणी साठवणीसाठी फेरोसिमेंट तंत्रज्ञानाचे प्रचारकर्ते उल्हास परांजपे

फेरोसिमेंट सोसायटीतर्फे ३ सप्टेंबर हा दिवस भारतात ‘फेरोसिमेंट दिवस’ म्हणून साजरा केला जातो. या निमित्ताने महाराष्ट्रात पाणी साठवणीसाठी फेरोसिमेंट तंत्रज्ञान रुजविण्यासाठी धडपडणारे कार्यकर्ते स्वयंसेवक उल्हास परांजपे यांच्या कार्याचा हा सविस्तर परिचय. ..

कोरोनाच्या संकटाने उघडली नव्या संधींची विविध कवाडे!

कोरोनाचे संकट जसे आरोग्याशी संबंधित आहे, तसाच जगातील सर्व देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर कोरोनाचा मोठा परिणाम झाला. या काळात अर्थव्यवस्था ठप्प होऊन मनुष्याचे दैनंदिन जीवनही विस्कळीत झाले. पण अशा या संकटातही नाशिक येथील काही जणांनी संधी शोधली आणि त्या संधीचे सोने करण्याचा पुरेपूर प्रयत्न केला. ..

शाश्वत विकास उद्दिष्टपूर्तीचा प्रवास - भाग १

No one leaves behind या जागतिक तत्वाचे भारतातील रूप म्हणजे 'सबका साथ सबका विकास'. हे तत्व आज भारत सरकारचा प्रमुख मंत्र झाला आहे. प्रत्येक योजनेत, कार्यक्रमात या तत्वाचा अंतर्भाव उद्दिष्टपूर्तीसाठीची भारताची वचनबद्धताच दर्शवितो. यालाच पुढे नेत भारत सरकारने उद्दिष्टपूर्तीसाठी धोरण ठरविले आहे. ..

धुंद : प्रेम की गुलामी?

भारतीय स्त्रियांना प्रेमाच्या जाळ्यात अडकवून त्यांचे जीवन उद्ध्वस्त करणारी अनेक श्वापदे समाजात वावरत आहेत. अशाच श्वापदांच्या तावडीत सापडूनही जिवंत परत येणाऱ्या रीटाची ही कथा असलेली आस्वाद प्रकाशनची अनोखी कादंबरी - 'धुंद'. ..

मातीतील फुले

महाराष्ट्राच्या मातीने आजवर अनेकांना मोठे केले. संघर्ष इथल्या माणसांच्या पाचवीलाच पूजलेला आहे. पण याच संघर्षातून पुढे आलेल्यांनी, उभे राहिलेल्यांनी आपापले प्रांत गाजवले. सारिका, राहुल आणि दत्तू ही तीन फुलेही याच मातीत जन्मलेली, वाढलेली. केंद्र सरकारच्या क्रीडा मंत्रालयाने या तिघांनाही 'अर्जुन पुरस्कार' जाहीर करून खऱ्या अर्थाने महाराष्ट्राचा, इथल्या मातीचा गौरव केला आहे. या तिघांच्याही कष्टाला, जिद्दीला, चिकाटीला आज अर्जुन पुरस्काररूपी फळ आले आहे. ..

खिलाफत - सैद्धान्तिक आणि ऐतिहासिक आधार

खिलाफत चळवळ १९१९ साली हिंदुस्थानात सुरू झाली असे वरवर पाहता वाटत असले, तरी सैद्धान्तिक आधार असलेल्या ह्या चळवळीला दीर्घ ऐतिहासिक पार्श्वभूमी होती, हे लक्षात घेतले पाहिजे. ..

सहचर नव्हे, सहकर्मी उमा आणि सुरेश प्रभू

सुरेश प्रभू रेल्वे मंत्री असताना रेल्वेचा झालेला कायापालट सर्वांच्या ध्यानी आहेच, पण ते प्रथम आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचे अर्थतज्ज्ञ आहेत. हाती आलेले काम पूर्णत्वास नेणे हाच त्यांचा ध्यास आहे आणि उमाची त्याला संपूर्ण साथ आहे, तेही स्वत:चे करियर, सामाजिक काम, लेखन, अभ्यास सांभाळून. दोघेही कर्तृत्वाने सारखेच मोठे. एकमेकांना सहचरच नव्हे, तर सहकर्मी मानणारे हे दांपत्य. ..

परीघ वाढवणारा अन्वयार्थ

हिंदू वैयक्तिक कायदा काळानुरूप कोडिफाइड तर केला गेलाच, मात्र त्याहीनंतर त्यामध्ये लिंग समभाव प्रस्थापित करणाऱ्या सुधारणा होत गेल्या. न्यायालयांनीही अशा प्रकारे केलेला सूक्ष्म अर्थान्वय समानतेच्या अधिकाधिक जवळ जाणारी पावलेच आहेत. ..

कोरोनाच्या कहरावर पोकळ आश्वासनांचा उतारा

कोरोनाने आता कहर केला आहे. याच काळातल्या रत्नागिरी जिल्ह्यातल्या सलग पंधरा दिवसांमधल्या तीन घटना केवळ जिल्ह्यासाठीच नव्हे, तर कोकणासाठीसुद्धा धक्कादायक आहेत. कोरोनाविरोधातल्या लढाईत काम करणारे वैद्य प्रमोद भिडे आणि बालरोगतज्ज्ञ दिलीप मोरे यांचं कोरोनामुळे झालेलं निधन आणि दापोलीतल्या डॉ. मेहेंदळे यांनी ४२ वर्षांचं रुग्णालय बंद करण्याचा घेतलेला निर्णय या त्या तीन घटना आहेत. ..

एक कहाणी शिक्षणाची

प्रत्यक्ष शाळेला ऑनलाइन शाळा हा पर्याय कधीच होऊ शकत नाही, मात्र पूरक निश्चितच असू शकतो. आपण ऑनलाइन शिक्षण हा पर्याय काही विषयांकरता निश्चितच निवडू शकतो आणि कोण जाणे, भविष्यात आपल्या शिक्षण प्रक्रियेत ऑनलाइन एज्युकेशनचा समावेश होऊ शकतो. तेव्हा आपण सर्वांनी त्याकरता तयार राहायला हवे. सदय परिस्थितीत शाळा पूर्ववत सुरू होईपर्यंत मात्र स्क्रीन टाइम कमी ठेवून अभ्यासक्रमाच्या मागे न लागता सकारात्मक दॄष्टीकोन ठेवून ही जीवन शिक्षणाची प्रक्रिया आनंददायक करण्याचा सांघिक प्रयत्न आपण सर्वांनी मिळून करू या ना! ..

कम्युनिस्टांचा भारतविरोध

स्वातंत्र्यपूर्व आणि स्वातंत्र्योत्तर काळात अजूनही कम्युनिस्टांनी भारतविरोधी भूमिका बजावली आहे. आताच झालेल्या गलवान खोर्यातील हल्ल्यातही कम्युनिस्टांनी चीनचीच बाजू घेतली. कम्युनिस्ट पक्षाची ही भारतविरोधी व चीनशी चुंबाचुंबी करण्याची भूमिका नवीन नाही.या विषापासून देशाला, देशाच्या संस्कृतीला वाचवायचे असेल तर त्याचा सामना एकजुटीनेच करण्याची गरज आहे. ..

आव्हान झाले ‘तिप्पट’

वास्तविक, चीन आणि पाकिस्तान हे भारतासाठी सुरुवातीपासूनच धोकादायक राहिलेले आहेत. या दोन्ही देशांनी भारतावर आक्रमणेही केलेली आहेत आणि भारताने त्याचा निकराने सामनाही केलेला आहे. शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र या नात्याने हे दोन्हीही देश हातात हात घालून भारताला अस्थिर करण्याचे प्रयत्न अनेक वर्षांपासून करत आले आहेत. तिसरा आघाडी आहे ती नेपाळची. याबाबत भारताला काही अनपेक्षित धक्के सहन करावे लागले आहेत. ..

कोरोना महामारीची मानसिक बाजू

महामारीमुळे भावी काळात बिघडणारी अर्थव्यवस्था, बेरोजगारी, नातेसंबंधांना झालेली दुखापत, वाढणारे गुन्ह्यांचे आकडे, वातावरणातील अस्थिरता व अनिश्चितता अनेक लोकांना मानसिक स्तरावर त्रासदायक ठरणार, हे नक्की. मानसिक अस्वस्थतेमुळे माणसाचे आरोग्य, कौटुंबिक व व्यवसायिक जीवन उद्ध्वस्त होऊ शकते. हीच गरज ओळखून, तसेच याचे गांभीर्य जाणून महामारी वैश्विक असल्याचे जाहीर होताच 'समर्थ भारत' म्हणून या विषयात कामाला सुरुवातही झाली आहे. आमच्या या टीममध्ये समाजशास्त्रज्ञ, प्रशिक्षित समुपदेशक, मानसशास्त्रज्ञ व वैद्यकीय तज्ज्ञ ..

भुकेची काळजी केल्याचे समाधान - खा. सुधाकर शृंगारे

कोरोना संकटकाळात सर्वच बाबतीत बंधने आली आहेत.अशा काळात कोणी भुकेने मरणार नाही आणि कोणी उपचाराअभावी मरणार नाही, असा संकल्प केला. या संकल्पाला लातूरच्या भाजपाच्या कार्यकर्त्यांनी साथ दिली. भुकेेेल्याला अन्न आणि वैद्यकीय सुविधा पुुुरविल्याचे यामुळे समाधान लाभले. ..

"आव्हाने आहेतच, पण न पेलवणारी नाहीत.." - प्रकाश राणे

सध्याचा काळ कठीण असला, तरी वर्तमानात टिकून राहण्याचा आणि भविष्यात वेध घेण्याचा हा काळ आहे. आपण यापूर्वी कधीही कल्पना न केलेले अनेक बदल घडत आहेत. या काळात तंत्रज्ञान हा नकळतपणे आपला मित्र बनला आहे आणि त्यात ई-गव्हर्नन्सच्या भविष्यातील स्वरूपाचे दर्शन घडत आहे. एबीएम ही ई-गव्हर्नन्स क्षेत्रात सेवा देणारी कंपनी आहे. ई-गव्हर्नन्ससह एकूणच सेवा क्षेत्रासमोर असलेली आव्हाने आणि त्या आव्हानातच असलेल्या संधी यांकडे पाहण्याचा सकारात्मक दृष्टीकोन देणारी एबीएमचे संस्थापक आणि व्यवस्थापकीय संचालक प्रकाश राणे यांची ..

शाश्वत विकास उद्दिष्टे - आपल्या उद्यासाठी

२०१५ साली संयुक्त राष्ट्र संघाच्या पुढाकारातून सगळ्या जगाने 'शाश्वत विकास उद्दिष्टे' स्वीकारली. भविष्यातील आपल्या वाटचालीला दिशा देण्यासाठी यांचा मोठा उपयोग होईल असा विश्वास हे स्वीकारताना सगळ्यांनी दर्शवला आहे. जागतिक पातळीवर मानवी विकासासंबंधीचा हा पहिलाच एकत्रित प्रयत्न होता. मानवी आयुष्याच्या सर्व अंगांचा विचार करून, तसेच पृथ्वीवरील विविध प्राणिमात्र आणि निसर्ग यांच्या संरक्षणासाठीचे महत्त्व लक्षात घेऊन या उद्दिष्टांची रचना करण्यात आली. आपण या लेखमालेत यासंबंधी ममाहिती घेणार आहोत. ..

'निसर्ग'ने दिलेल्या जखमा अद्याप ओल्याच!

'निसर्ग' चक्रीवादळाने कोकण किनारपट्टीवरच्या अनेक गावांचं आतोनात नुकसान केलं. या घटनेला तब्बल महिना ओलांडून गेला, तरी अद्याप येथील लोक नुकसानभरपाईच्या प्रतीक्षेत आहेत. उद्ध्वस्त झालेल्या नारळी-सुपारीच्या वाड्या, छप्पर उडालेली घरं आणि आतून कोलमडलेला कोकणी माणूस अजूनही सावरण्याचा प्रयत्न करत आहेत. या वादळाने या परिसरातील अनेक मूलभूत प्रश्नांकडे लक्ष वेधले आहे. ..

सुख: जेफर्सन आणि टिळक

जेफर्सनच्या वचनांनी आपण लेखनाला सुरुवात केली. जेफर्सनने सुखाची प्राप्ती हा जन्मसिद्ध अधिकार मानला आहे. आपल्या शास्त्रकारांनी हजारो वर्षांपूर्वी त्याला मान्यता दिली आहे. जेफर्सनने या सुखप्राप्तीसाठी लिबर्टी मागितली. राजकीय समाजरचनेचा एक आराखडा ठेवला. अमेरिकेने तो अमलात आणला आणि भौतिक प्रगती केली. आपल्या शास्त्रकारांनी सांगितले की सुखप्राप्तीचा मार्ग बाह्य नियम आणि साधनांवर अवलंबून नाही. तो मार्ग निःष्काम कर्म करण्याचा आहे. सर्वांविषयी आत्मिय भावना ठेवून जीवन जगण्याचा आहे. आणि या मार्गाने प्रत्येकाला ..

औद्योगिक विकास आणि 'क्लस्टर' धोरण

जवळपास तीन महिन्यांच्या लॉकडाउननंतर आता ‘अनलॉकिंग’ची प्रक्रिया सुरू झाली आहे, त्याचप्रमाणे अर्थव्यवस्थेला पूर्वपदावर आणण्यासाठीही प्रयत्न होत आहेत. लॉकडाउनचा फटका अर्थातच उद्योग जगताला बसला असून यामध्ये एमएसएमई अर्थात सूक्ष्म–लघु–मध्यम उद्योगांना याची सर्वाधिक झळ बसल्याचं दिसतं. म्हणूनच, केंद्र सरकारच्या ‘पॅकेज’पासून ते उद्योगविषयक विविध निर्णयांमध्ये एमएसएमईला महत्त्वाचं स्थान दिलं जात आहे. याचसंबंधी केंद्र सरकारच्या एमएसएमई मंत्रालयाच्या अंतर्गत एमएसएमई विकास संस्था, मुंबईचे साहाय्यक संचालक तथा ..

किसान क्रेडिट कार्ड

वर्षानुवर्षे सावकाराच्या व्यूहरचनेत अडकत जाणारा बळीराजा. आस्मानी आणि तुफानी संकटाशी सतत सामना करावा लागणार्या बळीराजाला या सावकारी मोहपाशातून कायमची सुटका मिळावी, या हेतूने तयार करण्यात आलेले किसान क्रेडिट कार्ड, म्हणजे शेतकत्यांना दिलासा. तसेच केसीसी हे Digital India होण्याच्या मार्गावरील एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. ..

सेवायज्ञातली समिधा

सेवायज्ञातली समिधा ..

योद्धे पत्रकार लोकमान्य टिळक

सामान्य माणसाला शक्ती देण्याचे काम जर कुणी त्या काळात केले असेल, तर ते लोकमान्यांनी. लोकमान्यांनी त्याला बोलके केले. त्याला आवाज दिला. इंग्रजांसमोर उभे राहण्याचे बळ अंगी दिले. अरे ला का रे करण्याचे सामर्थ्य दिले. त्याला कायदे सांगितले आणि ते कोणासाठी आहेत तेही सांगितले. त्याला त्याच्या विश्वातून त्यांनी बाहेर काढले आणि त्याला आपण कोठे आहोत याची जाणीव दिली. आमच्यावर राज्य करणारे तुम्ही कोण? हे ब्रिटिशांना विचारायचे धाडस त्यांनी या जनसामान्याला दिले आणि तीच त्यांची त्या महासागराला सर्वात मोठी देणगी ..

इंग्लिश फॅक्टरी रेकॅार्ड आणि शिवाजी महाराज

शिवाजी महाराजांवर व त्यांच्या माणसांवर इंग्रजांची एकूणच बारीक नजर असे. त्यांचे उत्तम नमुने म्हणजे या लेखात दिलेली काही पत्रे. महाराजांची धोरणे, पद्धती, त्यांची माणसे, त्यांचे यशापयश अशा अनेक गोष्टींची नोंद इंग्रज व्यापारी, वखारीवरील माणसे व त्यांचे वरिष्ठ ठेवत असत. ..

म्युच्युअल फंडांची सुरक्षितता आणि SIP

दर महिन्यात ठरावीक रक्कम म्युच्युअल फंडात गुंतवण्याची प्रक्रिया म्हणजे SIP. बचतीची सवय लागण्यासाठी SIPद्वारे म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करून 'थेंबे थेंबे तळे साचे' या उक्तीनुसार ठरावीक मुदतीनंतर बरीच मोठी रक्कम जमा झाल्याचे आपणास दिसेल. ..

श्रम कमी करणारी अवजारे / यंत्रे

श्रम कमी करणारी अवजारे / यंत्रे ..

उद्योग क्षेत्राला मिळाली नवसंजीवनी!

मिरज-कुपवाड औद्योगिक वसाहतीत सध्या सुमारे ६० टक्के उद्योग-व्यवसाय दोन, तीन शिफ्ट्समध्ये सुरू आहेत. तब्बल दोनशे कोटींची निर्यात करणाऱ्या उमेद सायझर्स कंपनीचे संचालक सतीश मालू यांनी मांडलेले हे आशादायक चित्र ज्येष्ठ पत्रकार संजय देवधर (नाशिक) यांनी त्यांच्या घेतलेल्या मुलाखतीतून स्पष्ट झाले...

जनसेवा हीच ईश्वरभक्ती

तुळजापूर तालुक्यातील अणदूरमधील साहेबराव घुगे यांनी गेल्या १०० दिवसांत ४० अत्यंत गरजू आणि निराधार कुटुंबांसाठी घरपोच जेवण मोहीम राबविली. साहेबराव घुगे हे विवेकचे प्रतिनिधीदेखील आहेत. त्यांनी केलेल्या या सेवा कार्याचा थोडक्यात आढावा... ..

अष्टपैलू व्यक्तिमत्व !

अष्टपैलू व्यक्तिमत्व !..

कोरोना आणि कोकोनट

नारळाच्या तेलाच्या उपयुक्ततेबाबत टाइम्समध्ये डॉ. शशांक जोशी ह्यांची एक मुलाखत आली आणि मला अनेक लोकांनी माहिती विचारली, म्हणून हा लेखप्रपंच. ..

लसनिर्मितीची आठ जीव-तंत्रज्ञाने

लसनिर्मितीची आठ जीव-तंत्रज्ञाने ..

परीसस्पर्श

ज्येष्ठ संघकार्यकर्ते हरिभाऊ तेली (रहाटे) यांना २१ जून २०२० रोजी देवाज्ञा झाली. मृत्युसमयी ते ८३ वर्षांचे होते. त्यांच्या पश्चात दोन मुले, तीन मुली आणि पत्नी (विजया) असा परिवार आहे. त्यांचे वर्णन करायचे तर ते 'परीसगुण असलेले संघकार्यकर्ते' होते. परीसस्पर्श झाला की लोखंडाचे सोने होते, तसेच सामान्य आर्थिक स्थितीत जगणाऱ्या स्वयंसेवकांत त्यांनी असामान्य क्षमता निर्माण केली. ..

समरस भारताचे विश्वरूपदर्शन (भाग ३)

समरस भारताचे विश्वरूपदर्शन भारतातील कोरोनाची लढाई ही महाभारतातील लढाईप्रमाणे आहे. आता ती अजून चरमसीमेपर्यंत जाईल, यातून जिंकेल तो भारतच. त्याच समरस भारताचे विश्वरूपदर्शन भटके-विमुक्तांना घडले. कोटी कोटी संख्येत असणारे भटके आणि विमुक्त प्रचलित शब्दात वंचित असतील, परंतु दुर्लक्षित अजिबात नाहीत. भारताचा समाजपुरुष त्यांच्यामागे, त्यांच्यासाठी खंबीरपणे उभा आहे. जगण्याच्या लढाईत तो एकाकी नाही, सर्व समाज त्यांच्यासाठी त्यांच्याबरोबर उभा आहे हा विश्वास खूप काही सांगून जातो. ..

छत्रपती शाहू महाराजांच्या जिल्ह्यात पाणी योजना राजकीय 'सुळा'वर?

छत्रपती शाहू महाराजांच्या जिल्ह्यात पाणी योजना राजकीय 'सुळा'वर? ..

वॉर्मिंग अप आणि कूलिंग डाऊन

व्यायाम सुरू करतानाच्या आणि व्यायाम थांबवतानाच्या व्यायाम प्रकारांची आवश्यकता आणि गरज यांविषयी माहिती देणारा लेख. ..

नाशिकचे उद्योगविश्व निश्चितच भरारी घेईल!

जागतिक मंदीच्या तडाख्यातून सावरणाऱ्या नाशिकच्या उद्योग क्षेत्राला कोरोना संकटाचा फटका बसला. या अनपेक्षित, अकल्पित समस्येने लहान-मोठ्या उद्योगधंद्यांना घेरले. नाशिक इंडस्ट्रीज अँड मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशनचे (निमा) ३५००पेक्षा जास्त सदस्य आहेत. या वेळी उद्योजकांना धीर देऊन वेळोवेळी होणाऱ्या शासकीय नियमांची माहिती देण्याचे व अडचणींमधून वाट काढण्याचे काम निमाने केले. त्यामुळे आज येथील अनेक लहान-मोठे उद्योग पुन्हा सुरू झाले आहेत. निमाचे अध्यक्ष शशिकांत जाधव यांच्याशी संवाद साधला असता कामगारांच्या सुरक्षेची ..

रक्ताच्या गुठळ्या - निर्मितीची समस्या

कोविड-१९च्या मरणोत्तर तपासणीत सर्वसामान्य 'फ्लू'च्या रोग्यांच्या नऊ पटीने अधिक रक्ताच्या गुठळ्या सापडल्या आहेत. रोहिणी (शुद्ध रक्तवाहिनी) आणि नीला (अशुद्ध रक्तवाहिनी, जी हृदयाकडे अशुद्ध रक्त परत नेते) या दोन्हीत हे आढळते. मात्र नीलांमध्ये हे प्रमाण बरेच अधिक असते. ..

श्रीक्षेत्र देवगड सेवेसाठी सिद्ध

श्रीक्षेत्र मंदिर संस्थान श्रीक्षेत्र देवगड हे समाजाला दिलासा देणारे आणि सुसंस्कार करणारे असे हे क्षेत्र जीवनमूल्यांवर श्रद्धा कायम ठेवण्याचे कार्य अविरत करीत आहे. कोरोनाच्या संकटकाळातही संस्थानाच्या मार्फत जात, धर्म, मानव, प्राणी, असा कुठलाच भेद न मानता सेवाकार्य चालू आहे. किसनगिरीबाबांच्या निर्वाणानंतर पूजनीय भास्करगिरी महाराजांच्या मार्गदर्शनाखाली देवस्थानचा कारभार सुरू आहे. ..

सराला बेट एक रमणीय पवित्र भूमी -

कोरोना विषाणूच्या प्रादुर्भावात सराला संस्थानने गरजूंना जीवनावश्यक वस्तूंचे व अन्नधान्याचे वाटप केले. यातून शेकडो नागरिकांच्या अन्नाची सोय झाली. बेट परिसरातील एका गावाने कोरोना साथीच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री निधीत एक लाख रुपयांचा निधी जमा केला. महंत रामगिरी महाराज यांच्या हस्ते निधीसाठी धनादेश सुपुर्द करण्यात आला. ..

श्रीगजानन महाराज संस्थान, शेगाव सेवा कार्याचा नंदादीप!

श्री गजानन महाराज संस्थान, शेगाव हे उत्कृष्ट व्यवस्था व धर्मजागृती या विषयांबरोबरच सामाजिक सेवाभावी कायद्यात अग्रेसर असण्याचा संस्थानाचा लौकिक आहे. संस्थानाचे वैशिष्ट्य म्हणजे सेवाधारी संकल्पना. सेवेचे व्रत घेतलेल्या या संस्थानाचे कोविड-१९ या दुर्धर प्रसंगातसुद्धा आपले व्यर्थ अबाधित ठेवले आहे. ..

फावीपिरावीर - कोरोनावर महत्त्वाचा नवा उपाय?

फावीपिरावीर - कोरोनावर महत्त्वाचा नवा उपाय? ..

भटके विमुक्तांना घडलेले समरस भारताचे विश्वरूप दर्शन (भाग २)

लाॅकडाउनच्या काळात महाराष्ट्रातील भटके-विमुक्त समाजबांधव अन्य राज्यांत अडकले. याप्रसंगी भ. वि. वि. प. आणि अन्य संघटनांतर्फे या बांधवांना शक्य तेवढे साहाय्य केलेच. हे कार्य करीत असतानाच मेवाड,भीलवाडा येथील 'गाडिया लोहार' आणि हरियाणा बहादुरगड येथील 'बावरिया' या भटके-विमुक्त बांधवांनी मदत न घेता मदतीचा हात पुढे केला. मागत्याकडून दातृत्वाकडे झालेला या बांधवांचा प्रवास नक्कीच कौतुकास्पद आहे. ..

ऑनलाईन सोपस्कार नको, जीवनशिक्षण हवे

जिज्ञासासारख्या वेगळ्या वाटेवर चालणारा ‘जिज्ञासाचा पालक’ मला खूप महत्त्वाचा वाटतो. लॉकडाउन चालू असताना मुलांबरोबर ऑनलाइन किंवा झूम मीटिंग्ज शक्य नाही आणि ते आम्ही करणार नाही, याला त्यांचाही तेवढाच पाठिंबा होता. जून सुरू झाला आणि सेंटर सुरू करण्याचे वेध लागले, तसे पालकांनीच ‘जिज्ञासा’ सुरू करा म्हणून आग्रह धरला आहे. आजूबाजूला इतके घाबरवून सोडणारे वातावरण असतानाही ‘मुलांचे natural immune’ जिज्ञासातूनच त्यांना मिळेल, याची त्यांना जणू पुरेपूर खात्री आहे. ..

निफ्टी : विकण्याची घाई नको..

निफ्टीला अजूनही २०० आठवड्याच्या चलत सरासरीचा अडथळा आहे. परंतु, निफ्टी Uptrend line जोपर्यंत तोडत नाही, तोपर्यंत निफ्टीमध्ये विकण्याची घाई करण्यात अर्थ नाही. निफ्टी इथून १०५४८ पर्यंत जाऊ शकेल मात्र पुन्हा १०६०० हा निफ्टीचा महत्वाचा अडथळा असेल. बँक निफ्टीदेखील ‘साईड वेज ट्रेंड’ दाखवत आहे. त्यामुळे जर बँक निफ्टीने २२००० चा अडथळा तोडला तर बँक निफ्टी थेट २४४०० पर्यंत जाईल. ..

म्युच्युअल फंडाची तोंडओळख

म्युच्युअल फंडातून काढलेल्या रकमेवर टीडीएस नाही, तसेच त्यावर भांडवली कर लागत असला तरी इंडेझ्शनची सोय उपलब्ध असल्याने करपात्र उत्पन्नात अल्पशीच वाढ होते. सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लान (एसआयपी) उघडून ‘थेंबे थेंबे तळे साचे’ तसे थोडी थोडी करत सेवानिवृत्तीच्या वेळी किंवा गरजेच्या वेळी मोठी रक्कम शिल्लक राहू शकते. बचतीचा व अधिक परतावा देणारा हा गुंतवणुकीचा पर्याय निवडणे योग्य होईल. ..

वर्गीकरणांचा वापर आणि व्यायाम

आठवड्यात सर्व प्रकारचा व्यायाम करण्यासाठी आपण व्यायामाचे वेळापत्रक बनवायला पाहिजे. प्रत्येक दिवशी सर्व प्रकारचे थोडे थोडे व्यायामप्रकार करण्याऐवजी एकाच प्रकारचे व्यायाम एका दिवशी केले, तर ते जास्त उपयुक्त ठरते, कारण तसे केल्याने त्या त्या व्यायामप्रकारांचे जे उद्दिष्ट असते, ते व्यवस्थित अंमलात येते...

कोविड-१९च्या टेस्ट्स

कोविड-१९च्या टेस्ट्स ..

आर्थिक प्रश्नांचं मूळ राज्य सरकारांच्या दुबळेपणात! - अर्थतज्ज्ञ डॉ. प्रदीप आपटे

कोरोना-कोव्हिड १९ च्या संकटाशी लढता लढता, 'लॉकडाऊन' व अन्य उपाययोजना राबवत असतानाच त्यातून अर्थव्यवस्थेची गती कमालीची मंदावली आहे व ती पूर्वपदावर आणण्याचं मोठं आव्हान आपल्यासमोर उभं राहिलं आहे. याशिवाय, जागतिक व्यापारयुद्धाची शक्यताही मोठ्या प्रमाणात वर्तवण्यात येत आहे. या सर्व परिस्थितीत भारताची भूमिका, उद्योगजगतासह संपूर्ण अर्थचक्राला चालना देण्यासाठीच्या उपाययोजना, त्यातील त्रुटी व आवश्यक सुधारणा, अशा अनेक मुद्द्यांवर ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ तथा गोखले राज्यशास्त्र व अर्थशास्त्र संस्थेचे प्राध्यापक डॉ. ..

मोगी - एकचाकी सुधारित कोळपे

निंदणी, खुरपणी, कोळपणी, मातीची भर देणे, पाण्यासाठी सऱ्या ओढणे अशी सर्व कामे सहजपणे करणारे एकचाकी सुधारित मोगी कोळपे ..

एका अनोख्या, चित्तथरारक जगाची

कमांडर (नि.) विनायक शंकर आगाशे १९७१च्या भारत-पाक युद्धात सहभागी होते. त्यांचे वडील दुसऱ्या महायुद्धात इटलीमध्ये लढले होते. त्यानंतर १९४७च्या काश्मीर युद्धात, १९६२च्या भारत-चीन युद्धात आणि १९६५च्या भारत-पाक युद्धातही ते सहभागी होते. कमांडर (नि.) विनायक आगाशे यांचा मुलगा आणि सून दोघेही भारतीय वायुदलात विंग कमांडर आहेत. कमांडर (नि.) आगाशे काही काळ पाणबुडी सेवेतही होते. अतिशय गोपनीयरीत्या आणि मूकपणे काम करणाऱ्या या सुरक्षा व्यवस्थेसाठी काम करतानाचा थरारक, रोमहर्षक अनुभव सांगणारा लेख. ..

राष्ट्रीय आरोग्याची नौका व तिची डोलकाठी : डॉ. हर्षवर्धन आणि नूतन

डॉक्टरसाहेब लहानपणापासूनच रा.स्व. संघाचे स्वयंसेवक होते. मोठेपणी त्यांचे हे संबंध अधिकच दृढ झाले. नूतनजींना संघाचा इतका परिचय नव्हता, पण संघसंस्कारित एकत्र कुटुंबपद्धतीत त्या दुधात साखर विरघळावी अशा मिसळून गेल्या. या दांपत्याला तीन मुले झाली - मयंक, सचिन आणि इनाक्षी. सर्व काही सुरळीत चालू असताना १९९३ साली जीवनाने एक वेगळेच वळण घेतले. डॉक्टरसाहेब आणि नूतनजी त्यांच्या स्नेही-स्वजनांच्या पाठिंब्याने स्वतःचे स्वतंत्र क्लिनिक सुरू करण्याच्या प्रयत्नात होते. सगळी तयारी झाली आणि आदल्या दिवशी डॉक्टरसाहेबांनी ..

परिपूर्ण व्यायाम

परिपूर्ण व्यायाम ..

कोरोना प्रसार रोखणे : काही नवे तांत्रिक मुद्दे

कोरोना प्रसार रोखणे : काही नवे तांत्रिक मुद्दे ..

पुरोगामिनी सावित्री

उद्या असलेल्या वटपौर्णिमेच्या पार्श्वभूमीवर, सावित्रीचं वेगळेपण, मोठेपण सांगणारा लेख. सावित्रीची ही गुणवैशिष्ट्यं समजून घेऊया. आजच्या काळाशी सुसंगत असं जे वाटेल ते आत्मसात करायचा प्रयत्न करूया. ..

व्यायामाचे प्रकार

व्यायामाचे वेगवेगळे प्रकार असतात. या लेखात प्रामुख्याने व्यायामाचे चार प्रकार पाहणार आहोत. या व्यायाम प्रकारांमुळे शरीर तंदुरुस्त राहतेच, शिवाय शरिराची ढब (पोश्र्चर) सुद्धा सुधारण्यास मदत होते. ..

कोरोना विषाणू : जनुकबदल किंवा उत्परिवर्तन (म्यूटेशन)

आता विज्ञान-रंजन कथांमध्ये खलनायक आणि जंतूही अनेकदा 'म्यूटन्ट' असलेलेच दाखविले जातात. त्यामुळे त्या शब्दाची लोकांनी धास्ती घेतली आहे. प्रत्यक्षात विशेष घातक नवा म्यूटन्ट निघण्याची शक्यता फार कमी असते. तरीही वैज्ञानिक याकडे डोळ्यात तेल घालून लक्ष ठेवत आहेत. लसनिर्मितीत आणि औषधनिर्मितीत त्याने फरक पडेल काय, हा प्रश्न त्यांना कायम सतावीत असतोच. आजपर्यंत सध्याच्या कोरोना विषाणूच्या २७३पेक्षा अधिक उत्परिवर्तनांची नोंद झाली आहे. त्यातली ३१ उत्परिवर्तने मानवजातीत पसरलीही आहेत. पण अजून तरी त्याने हा रोग अधिक ..

'आत्मनिर्भर भारत' व्हिजनचा आर्थिक आधार

'आत्मनिर्भर भारत'च्या विचारात सरकार अर्थव्यवस्था संचालित करणार नाही, पण ती जागेवर आणण्यासाठी सरकार मध्ये पडेल, असं सुनिश्चित आश्वासन व्यक्त होतं. खरं म्हणजे कोरोनाने उभं केलेल्या संकटामुळं पुन्हा एकदा संरक्षणात्मक (protectionist) धोरणं स्वीकारावीत, देशातल्या उद्योगांना संरक्षण द्यावं, विदेशी वस्तू-सेवांवर बंधनं आणण्याचा मोह होणं अगदी शक्य आहे. पण 'आत्मनिर्भर भारत'च्या व्हिजनमध्ये तो टाळला आहे. उलट भारताच्या अंतर्गत बाजारपेठेचा आणि लोकसंख्येचा वापर करून भारत हे जगाच्या विकासाचं इंजीन कसं बनेल, अशी ..

वर्णभेद संघर्षाचा आरसा - 'इन द हीट ऑफ द नाइट'

'इन द हीट ऑफ द नाइट'मधला संघर्ष हा केवळ वर्णभेदाचा संघर्ष नाही, हा ‘आहे रे’ व ‘नाही रे’ यांच्यातील आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक विषमतेचा संघर्ष आहे. याला देशाची सीमा नाही. हा नष्ट करण्यासाठी सहिष्णुतेची कास अधिक नेटाने धरावी लागेल, हा या चित्रपटाचा संदेश आहे...

सार्वत्रिक लसीकरण - कोरोनाविरुद्धचा एक महत्त्वाचा उपाय

मोठी साथ चालू असताना, सध्या चालणारे लशींच्या जोखमींचे चुकीचे आणि अतिरेकी निदान आणि त्यामुळे त्यांची निर्मिती 'रखडविणे' हे अजिबात मान्य होण्यासारखे नाही. लशीच्या वापरातून निर्माण होणाऱ्या कायदेशीर 'जोखमीं'मुळे कंपन्याही वेगाने पुढे जायला कचरतात. अशा जोखमींवर त्या कंपन्यांना सरकारने कायदेशीर संरक्षण द्यावे. विधिमंडळांनी सरकारला, खाजगी कंपन्यांवर, जरूर त्या लशींचे उत्पादन करण्याची सक्ती करण्याची कायदेशीर सत्ता द्यावी. ..