या विजयाचा भारतीय क्रिकेटवर चांगला परिणाम होईल. पहिला फायदा म्हणजे मानसिक बळ. दुसरा फायदा म्हणजे राखीव फळीची खोली. तिसरा फायदा म्हणजे सातत्य. मस्कतच्या वाळवंटात झालेला हा सामना कदाचित काही वर्षांनी आठवणींच्या कप्प्यात जाईल; पण त्यातून जन्माला आलेली एखादी कारकीर्द मात्र वानखेडेवर, मेलबर्नवर आणि लॉर्ड्सवर गाजेल, हे नक्की!
भारत-पाकिस्तान सामना म्हणजे आकड्यांच्या पलीकडचं नाट्य असतं. त्यात खेळाडूंच्या आणि त्याहीपेक्षा लोकांच्या भावना गुंतलेल्या असतात. निकाल एकतर्फी लागला तरी लाखो हृदयं क्षणाक्षणाला थांबतात. मग सामना अंतिम फेरीचा असेल आणि निकाल शेवटच्या चेंडूवर लागला तर बघायलाच नको.
14 नोव्हेंबरच्या शनिवारी ओमानच्या अल अमेरात मैदानावर नेमकं हेच घडलं. शेवटच्या चेंडूवर विजयासाठी तीन धावा हव्या असताना मोहित उल्वाने चौकार ठोकला आणि भारतानं पाकिस्तानवर एका गड्यानं थरारक विजय मिळवत नववं ’अंडर-19 आशिया चषक’ विजेतेपद पटकावलं. सामना जिंकला असं म्हणण्यापेक्षा तो कसा जिंकला ही सगळ्यात मोठी बातमी ठरली.
या विजयामुळे नकळत मला युवा संघांचे आणखी दोन प्रेरणादायी विजय आठवले. एक 2008मध्ये विराट कोहलीच्या नेतृत्वाखाली भारताला जिंकून दिलेला ’टी-20 युवा विश्वचषक’. या स्पर्धेतून भारताला सौरव तिवारी, रवींद्र जाडेजा आणि मनिष पांडे यांसारखे स्टार पुढे जाऊन मिळाले. कोहलीचं नेतृत्वही तेव्हाच सिद्ध झालं. तर त्याच्या एकच वर्ष आधी 2007मध्ये महेंद्रसिंग धोनीने पहिलावहिला ’टी-20’ विश्वचषक भारताला मिळवून दिला होता. अंतिम सामन्यात शेवटच्या चेंडूवर धोनीच्या संघानं पाकला हरवलं होतं. त्या स्पर्धेतून भारताला गौतम गंभीर, रोहित शर्मा, युसुफ पठाण, युवराज सिंग, हरभजन सिंग आणि इरफान पठाण अशी तगडी फळीच मिळाली. सांगण्याचा हेतू काय तर युवा संघाची कामगिरी ही भविष्याची नांदी असते. आणि भारतीय क्रिकेट सुरक्षित हातांमध्ये आहे, हा विश्वास आताच्या कामगिरीमुळे भारताला नक्की मिळाला आहे.
दोन लढती, दोन टोकं
या स्पर्धेत नोव्हेंबरमध्ये भारत-पाकिस्तान दोनदा भिडले. पहिली लढत 8 नोव्हेंबरला अ गटात झाली आणि तिचा निकाल भारताच्या विरोधात गेला. हमजा झहूरच्या नाबाद शतकाच्या जोरावर पाकिस्तानने तीन गडी राखून विजय मिळवला. भारताचा डाव 46.3 षटकांत 208 धावांवर आटोपला होता आणि पाकिस्तानसमोर 209 धावांचं लक्ष्य होतं. पडझडीत अर्जुन राजपूतने 107 धावांची आक्रमक खेळी करून झुंज दिली; पण ती वाया गेली. दुसरी लढत सहाच दिवसांनी अंतिम सामन्यात झाली, आणि तिथे कहाणी उलटली. त्याआधी ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला आशियाई क्रीडा स्पर्धेच्या ’टी-20’ सुवर्णपदकाच्या सामन्यात भारतानं पाकिस्तानला 19 धावांनी हरवलं होतं. आता अंतिम फेरीत भारतानं हे उट्टं फेडलं. म्हणून मोहित उल्वा म्हणाला, “आमची दिवाळी पाक संघाने खराब केली. आता त्याची परतफेड आम्ही करत आहोत.”
गटातलं पानिपत आणि सेहवाग ज्युनिअरचा तडाखा
खरंतर पाकिस्तानकडून गटवार साखळीत पराभव होईपर्यंत भारतासाठी स्पर्धेची सुरुवात झोकात झाली होती. नेपाळला फक्त 128 धावांत गुंडाळलं. त्यानंतर यूएईविरुद्ध पाठ भिंतीला टेकली असताना आर्यवीर सेहवागनं, म्हणजे वीरेंद्र सेहवागच्या मुलानं, आपलं खरं रूप दाखवलं. त्यानं 168 चेंडूंत 17 चौकार आणि सात षटकारांसह 160 धावा ठोकल्या. भारतानं 309/7 अशी धावसंख्या उभारली आणि इशान सूदच्या 4 बळींच्या जोरावर 70 धावांनी विजय मिळवला.
उपांत्य फेरीत अफगाणिस्तानसमोर कर्णधार लक्ष्य रायचंदानीनं नेतृत्वाचा वस्तुपाठ घालून दिला. 228 धावांचा पाठलाग करताना त्याच्या 93 धावा आणि व्ही.के. विनीतच्या नाबाद 57 धावांमुळे भारताने 36.5 षटकांतच विजय गाठला. म्हणजे साखळीतला पराभव, यूएईविरुद्धची कसोटी आणि उपांत्य फेरी. भारतानं पुनरागमनाची तिन्ही पावलं अचूक टाकली.
जल्लोषावर आक्षेप
भारतीय खेळाडूंचा पाक खेळाडूंशी हस्तांदोलन करण्याचा बाणा या सामन्यातही कायम राहिला; पण, त्याहीपेक्षा गाजलं ते संघाचं विजयानंतरचं सेलिब्रेशन. उल्वानं अखेरच्या चेंडूवर चौकार मारल्यानंतर भारतीय संघानं मैदानात धाव घेतली. आणि त्यानंतर सुरू झाला जोरदार जल्लोष. काहींनी हा जल्लोष गरजेपेक्षा आक्रमक असल्याची टीका केली. खासकरून पाकिस्तानच्या तंबूत याचे पडसाद उमटले. तर भारतीय खेळाडूंनी साखळीतील पराभवाचा वचपा काढल्याचा तो आनंद होता, अशी भूमिका मांडली. धोनी-विराटच्या काळातली पाऊलखूण
सुरुवातीला म्हटलं तसं, अंडर-19 संघ ही केवळ स्पर्धा जिंकणारी तुकडी नसते, तर ती उद्याच्या राष्ट्रीय संघाची कार्यशाळा असते. धोनीच्या कर्णधारपदाच्या काळात, 2008मध्ये क्वालालंपूरला विराट कोहलीच्या नेतृत्वाखाली भारतानं ’अंडर-19’ विश्वचषक जिंकला. 2012मध्ये टाउन्सव्हिलला उन्मुक्त चंदच्या संघानं ऑस्ट्रेलियाला हरवलं. आणि त्यातून हनुमा विहारीसारखा कसोटीपटू मिळाला. पुढे कोहलीच्या कर्णधारपदाच्या काळात, 2018मध्ये पृथ्वी शॉच्या संघानं मनजोत कालराच्या नाबाद शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाला हरवलं. त्या संघाला घडवलं ते राहुल द्रविडनं, आणि त्यातून शुभमन गिल, शिवम मावी, कमलेश नागरकोटी, अभिषेक शर्मा हे चेहरे पुढे आले. 2022मध्ये यश धुलच्या संघानं इंग्लंडला हरवलं, आणि राज बावानं अंतिम सामन्यात पाच बळी घेतले.
यष्टीमागे अन्वय द्रविड होता राहुल द्रविडचा मुलगा; तर आर्यवीर सेहवाग हा संपूर्ण स्पर्धेचा मानकरी ठरला. म्हणजे ज्या द्रविडने 2018चा संघ घडवला, त्याचाच मुलगा आज चषक उंचावणार्या संघात आहे.
यंदाचं वर्ष तर या परंपरेवर कळसच चढवणारं ठरलं. फेब्रुवारीत हरारेला आयुष म्हात्रेच्या संघानं सहावा विश्वचषक जिंकला. अंतिम सामन्यात वैभव सूर्यवंशीने 80 चेंडूंत 15 चौकार आणि 15 षटकारांसह 175 धावा केल्या, तर म्हात्रेनं 53 धावा केल्या. ती 100 धावांनी झालेली विजयी लढत विश्वचषक अंतिम सामन्यातला धावांच्या फरकाचा विक्रम ठरली. म्हणजे फेब्रुवारीत जगज्जेतेपद आणि नोव्हेंबरमध्ये आशियाई विजेतेपद. ही युवा संघाची कामगिरी नक्कीच सुखावणारी आहे. यावेळी एक वेगळा योग होता. आमच्या पिढीला विरेंद्र सेहवाग आणि राहुल द्रविड या दोन महान फलंदाजांनी भुरळ पाडली. आता त्यांची पुढची पिढी भारताच्या रंगात उतरली आहे. यष्टीमागे अन्वय द्रविड होता राहुल द्रविडचा मुलगा; तर आर्यवीर सेहवाग हा संपूर्ण स्पर्धेचा मानकरी ठरला. म्हणजे ज्या द्रविडने 2018चा संघ घडवला, त्याचाच मुलगा आज चषक उंचावणार्या संघात आहे.
या विजयाची वैशिष्ट्यं
या विजयाला तीन पदर आहेत. पहिला म्हणजे हरल्यानंतर उठून उभं राहण्याचा. मागच्या वर्षीच्या अंतिम सामन्यात पाकिस्तानकडून भारत 191 धावांनी हरला होता, आणि यंदाचं जेतेपद 2021 नंतरचं पहिलं आहे. दुसरा पदर आर्यवीरच्या सातत्याचा आहे. त्याच्या 361 धावांत एक शतक आणि तीन अर्धशतकं आहेत. तिसरा पदर म्हणजे तळाच्या फळीची हिंमत. सामना पाकिस्तानकडं झुकलेला असताना फक्त वरच्या फळीवर अवलंबून न राहता, अखेरच्या जोड्यांनी लढत दिली. मोहित उल्वा स्पर्धेत फारसा चालला नव्हता; पण अंतिम सामन्यानंतर तो म्हणाला, ”मला विश्वास होता की, मी आज करून दाखवीन.” कर्णधार लक्ष्य रायचंदानीनं स्वतः पाठलागाला दिशा दिली.
रंगतदार, रोमहर्षक अंतिम सामना
नाणेफेक जिंकून पाकिस्ताननं प्रथम फलंदाजी घेतली आणि पहिल्या विकेटसाठी 62 धावा जोडल्या. त्यानंतर उस्मान खाननं धुमाकूळ घातला. त्यानं 111 चेंडूंत 11 चौकार आणि तीन षटकारांसह 107 धावा केल्या, तर अब्दुल कादिरनं 54 चेंडूंत 80 आणि कर्णधार फरहान युसूफनं 63 धावा करून संघाला 337/9पर्यंत नेलं. उस्मान आणि कादिर यांची दुसर्या गड्यासाठी 135 धावांची भागीदारी झाली. सामना हातातून निसटतो आहे, असं वाटत असतानाच भारतीय गोलंदाजांनी जीव ओतला. काव्य पटेलनं 68 धावांत 4 आणि चिगुरुपती व्यंकटनं 40 धावांत 3 बळी घेतले, आणि शेवटचं षटक टाकताना काव्यनं फक्त सात धावा दिल्या. 338 धावांचं लक्ष्य मोठंच होतं.
भारताची सुरुवात दमदार झाली. सेहवाग आणि रायचंदानी यांनी पहिल्या विकेटसाठी 95 धावा जोडल्या. चौथ्या षटकात अली रझाचा चेंडू सेहवागच्या उजव्या हातावर आदळूनही तो खेळत राहिला आणि 61 चेंडूंत 9 चौकारांसह 58 धावा करून बाद झाला. पुढे रायचंदानीनं अन्वय द्रविडसोबत 56 धावांची भर घातली; पण 37व्या षटकात दोघेही माघारी परतले. रायचंदानीनं 101 चेंडूंत 80 धावा केल्या. त्यानंतर विकेट्स पत्त्यांसारख्या कोसळल्या आणि 42व्या षटकात भारताची अवस्था 8 बाद 252 झाली. पाकिस्तानच्या गोटात जल्लोष सुरू झाला होता.
मग आली खरी कसोटी. मनाल चौहान आणि मोहित उल्वा यांनी नवव्या विकेटसाठी 57 धावांची भागीदारी केली. चौहाननं 32 चेंडूंत तीन चौकार आणि तीन षटकारांसह 47 धावा केल्या, तर 49व्या षटकात निकब शफीकच्या 17 धावा वसूल करून भारतानं शेवटच्या षटकात आठ धावांपर्यंत लक्ष्य आणलं. शेवटच्या षटकात उल्वा आणि व्यंकटनं एकेरी धावा घेतल्या. ते दोघेही यष्टिचितच्या अपीलमधून वाचले आणि शेवटच्या चेंडूवर तीन धावा हव्या असताना उल्वाने 26 चेंडूंत नाबाद 49 धावांवर चौकार ठोकून विजय खेचून आणला. भारताने 339/9पर्यंत मजल मारली.
या विजयाला एका गोष्टीची कडवट किनारही आहे. दोन्ही संघांनी हस्तांदोलन टाळलं आणि सामन्यानंतर काही भारतीय खेळाडूंच्या आक्रमक हावभावांवर माजी खेळाडूंनी आणि चाहत्यांनी टीका केली. जिंकणं जितकं महत्त्वाचं, तितकंच जिंकल्यावरचं वागणंही. हा धडा या कोवळ्या वयातल्या खेळाडूंना शिकावा लागेल.
पुढे काय?
या विजयाचा भारतीय क्रिकेटवर चांगला परिणाम होईल. पहिला फायदा म्हणजे मानसिक बळ. पाकिस्तानसारख्या कट्टर प्रतिस्पर्ध्याचा 337 धावांचा, डोंगर 252/8वरून पार करणार्या खेळाडूंना यापुढे कुठलंही लक्ष्य अवघड वाटणार नाही. दुसरा फायदा म्हणजे राखीव फळीची खोली. फेब्रुवारीत वैभव आणि आयुष, आणि नोव्हेंबरमध्ये आर्यवीर, विनीत, काव्य, इशान, उल्वा, रायचंदानी अशी आणखी नावं पुढे आली आहेत. निवड समितीसमोर निवडीचा प्रश्न वाढणं ही भारतीय क्रिकेटसाठी सर्वात आनंदाची डोकेदुखी आहे. तिसरा फायदा म्हणजे सातत्य. 2008पासून आजपर्यंत ’अंडर-19 संघानं’ जे घडवलं, ती पाईपलाईन अजूनही भरभरून वाहते आहे, हे या विजयानं सिद्ध केलं.
मस्कतच्या वाळवंटात झालेला हा सामना कदाचित काही वर्षांनी आठवणींच्या कप्प्यात जाईल; पण त्यातून जन्माला आलेली एखादी कारकीर्द मात्र वानखेडेवर, मेलबर्नवर आणि लॉर्ड्सवर गाजेल, हे नक्की!