तत्त्वनिष्ठ लोकनेता : रामभाऊ म्हाळगी

 Rambhau Mhalgi

 

 

 

रामभाऊ म्हाळगी यांचा जन्म 9 जुलै 1921 रोजी पुणे जिल्ह्यातील कडूस येथे झाला, तर 6 मार्च 1981 रोजी त्यांचे निधन झाले. साधेपणा, अभ्यासू वृत्ती आणि नि:स्पृह सार्वजनिक जीवन यांचा आदर्श संगम त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात दिसून येतो. उच्च शिक्षण पूर्ण करून त्यांनी वकिली व्यवसाय केला; परंतु समाजकारणाची ओढ त्यांना राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या कार्यात घेऊन गेली. प्रचारक म्हणून काम करताना त्यांनी महाराष्ट्रात संघटनात्मक जाळे उभे केले, कार्यकर्त्यांमध्ये शिस्त, राष्ट्रनिष्ठा आणि समाजभान जागवले. पुढे भारतीय जनसंघाच्या माध्यमातून त्यांनी सक्रिय राजकारणात प्रवेश केला आणि विचारप्रधान, स्वच्छ राजकारणाची पायाभरणी केली.

 

 

महाराष्ट्र विधानसभेत आमदार म्हणून त्यांनी लोकहिताच्या प्रश्नांवर अभ्यासपूर्ण आणि मुद्देसूद मांडणी केली. ग्रामीण भागातील पायाभूत सुविधा, शिक्षणाचा प्रसार, शेतकर्‍यांचे प्रश्न, नियोजनातील पारदर्शकता आणि प्रशासनातील उत्तरदायित्व या विषयांवर त्यांनी सातत्याने आवाज उठवला. 1961 च्या पानशेत प्रलयानंतर पुणे आणि परिसरात निर्माण झालेल्या भीषण परिस्थितीत त्यांनी जनतेच्या मदतीसाठी पुढाकार घेतला. पुनर्वसन, मदतनिधी, प्रशासनाशी समन्वय आणि नागरिकांचे मनोबल उंचावणे या सर्व स्तरांवर त्यांनी कार्यकर्त्यांना सोबत घेऊन काम केले. आपत्तीसमयी राजकारण न करता जनतेच्या बाजूने उभे राहाणे, ही त्यांची कार्यशैली होती.

 

 

1977 आणि 1980 मध्ये ठाणे लोकसभा मतदारसंघातून खासदार म्हणून निवडून येत त्यांनी राष्ट्रीय पातळीवर ठसा उमटवला. लोकसभेत त्यांची भाषणे नेहमी अभ्यासपूर्ण, संयत आणि प्रभावी असत. विरोधकांनाही ऐकून घेण्याची तयारी, तथ्यांवर आधारित युक्तिवाद आणि संसदीय परंपरांचा आदर यामुळे ते सर्वपक्षीय मान्यता मिळवणारे नेते ठरले. जनतेच्या दैनंदिन अडचणी-रोजगार, पाणीपुरवठा, नागरी सुविधा यांसोबतच देशहिताचे व्यापक मुद्दे त्यांनी मांडले. राजकारण हे केवळ सत्तेसाठी नव्हे, तर लोकसेवेसाठी असते, हा संदेश त्यांच्या कार्यातून स्पष्टपणे दिसतो.

 

 

रामभाऊंची लोकसंग्रहाची पद्धत विलक्षण होती. ते प्रत्येक कार्यकर्त्याचे नाव लक्षात ठेवत, पत्रव्यवहाराला स्वतः उत्तर देत आणि प्रत्यक्ष भेटीगाठींमधून विश्वासाचे नाते निर्माण करत. साधे राहणीमान, पारदर्शक आर्थिक व्यवहार आणि निष्कलंक प्रतिमा यामुळे त्यांच्याबद्दल जनतेत अपार आदर होता. एका प्रसंगी मतदारसंघातील एका कार्यकर्त्याच्या घरातील कौटुंबिक अडचण समजताच त्यांनी स्वतः जाऊन दिलासा दिला, हा प्रसंग त्यांच्या माणुसकीचा प्रत्यय देणारा आहे. सार्वजनिक आयुष्यातील प्रामाणिकपणा आणि वैयक्तिक आयुष्यातील कुटुंबवत्सलता यांचा सुंदर समतोल त्यांनी राखला. पत्नी विजयाताई आणि मुलगा जयंत यांच्याविषयीचे प्रेम, काळजी आणि जिव्हाळा त्यांच्या सहकार्‍यांनी नेहमी अनुभवला.

 

 

राष्ट्रीय स्तरावर त्यांचे संबंध अटलबिहारी वाजपेयी आणि लालकृष्ण अडवाणी यांसारख्या नेत्यांशी आत्मीयतेचे होते. भारतीय जनसंघाच्या संघटनात्मक उभारणीत त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली आणि पुढे भारतीय जनता पक्षस्थापनेनंतर महाराष्ट्रातील पक्षबांधणीसाठी त्यांनी पाया घातला. विचारनिष्ठा, शिस्तबद्ध संघटन आणि कार्यकर्त्यांचे प्रशिक्षण यावर त्यांचा विशेष भर होता. त्यांच्या अकाली निधनाने सार्वजनिक जीवनात मोठी पोकळी निर्माण झाली; परंतु त्यांच्या कार्याचा गौरव आणि विचारांचा वारसा जपण्यासाठी रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनीची स्थापना करण्यात आली. नेतृत्व विकास, सार्वजनिक धोरणांचा अभ्यास आणि कार्यकर्त्यांचे प्रशिक्षण या माध्यमातून ही संस्था आजही त्यांचे स्वप्न साकार करण्यासाठी कार्यरत आहे.

 

 

रामभाऊ म्हाळगी हे नाव म्हणजे स्वच्छता, निष्ठा आणि लोकाभिमुख राजकारणाचे प्रतीक आहे. 6 मार्चच्या स्मृतीदिनी त्यांचे कार्य स्मरून आपणही सार्वजनिक जीवनात प्रामाणिकपणा, सेवा आणि मूल्यनिष्ठा जपण्याचा संकल्प करणे, हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.