कर्मयोगींचा सन्मान... कृतज्ञतेचा उत्सव

 

''संस्थेचे कार्य केवळ विदर्भापुरते सीमित न ठेवता त्याचे कार्यक्षेत्र संपूर्ण महाराष्ट्र असावे यासाठी संस्था प्रयत्नशील आहे,'' असेही ते पुढे म्हणाले. यंदा ठाणे येथील वसुंधरा संजीवनी मंडळ, तसेच यवतमाळ येथील पं. दीनदयाळ सेवा प्रतिष्ठान आणि दत्तात्रय बबनराव वारे या शिक्षकांना हा पुरस्कार देण्यात आला. या सर्वांचे कार्यही अंत्योदयाचे आहे.

‘कार्यमग्न हे जीवन व्हावे, मृत्यू ही विश्रांती’ या ओळीचा अर्थ कर्मयोगी पुरस्काराचे पहिले सत्कारमूर्तीं असलेल्या ‘वसुंधरा संजीवनी मंडळ’ या संस्थेच्या संस्थापकांचे काम पाहिले तर लक्षात येतो. वसुंधरा संजीवनीचे संस्थापक आनंद भागवतकाका यांचे वय वर्ष केवळ 92 आहे. मनाने चिरतरुण असलेल्या भागवतकाकांची या वयातही समाजातील समस्यांची चिंता आणि त्यावरच्या उपाययोजनेसाठी धडपड चालू असते. मुरबाड आणि शहापूर येथील मोठ्या धरणांच्या सावलीतही स्थानिकांना पाणी टंचाईचा सामना करावा लागतो. त्यासाठी जलव्यवस्थापन, जलसंवर्धन यातून जनजागृतीची चळवळ त्यांनी आणि त्यांच्या टीमने वसुंधराच्या माध्यामातून उभी केली आहे.

यवतमाळ येथील ‘दीनदयाळ सेवा प्रतिष्ठान, या संस्थेलाही पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. पं. दीनदयाळजींच्या अंत्योदय आणि एकात्म मानव दर्शन या संकल्पनांनी प्रेरित होऊन समाजातील दुर्लक्षित, उपेक्षित घटकाला शिक्षण, आरोग्य, स्वावलंबन, आणि संस्काराच्या माध्यमातून सकारात्मक ऊर्जास्रोत घडवीत आहेत. तर काही वेळा आस्मानी संकटाने आत्महत्याग्रस्त कुटुंबाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहून आयाबहिणींना भाऊबीजेच्या नात्याने जोडत आहेत. या भगिनीप्रेमातून त्यांना आत्मनिर्भरतेचे धडे देऊन स्वयंसिद्धा करण्याची किमया केली ती सेवा प्रतिष्ठानच्या कार्यकर्त्यांनी. आतापर्यंत प्रशिक्षण व मदतीच्या बळावर 449 कुटुंबांना त्यांनी नवजीवन दिले आहे. यवतमाळ येथून सुरू झालेली ही चळवळ आज विदर्भ आणि मराठवाड्यात विस्तारली आहे.

अशा या ‘कर्मयोगी 2026’ पुरस्कार्थींचा सन्मान चाफ्याची परडी, शाल, मानपत्र, सन्मानचिन्ह आणि त्यांच्या स्तुत्य कार्यासाठी दोन लाख रूपयांचा धनादेश ’कै. लक्ष्मणराव मानकर स्मृती संस्थे’च्या वतीने देण्यात आला. त्यांच्या या पुरस्काराने ’गेट वे’च्या समुद्रकिनार्‍याचे खारे वारे मंद सुवासाने आणि सत्कारमूर्तींच्या कार्य ऊर्जेने प्रफुल्लित झाले होते, हे खरे.

अस्मितेशिवाय अस्तित्व टिकत नाही. व्यक्तीचे स्वत्व, बळ, तेज आणि वैभव हे तिच्या ओळखीचे आधारस्तंभ आहेत. हे स्वत्व जपले आहे ते, आदिवासी समाजाच्या पालांवर-वस्त्यांवर. समाजातील प्रत्येक व्यक्ती ईश्वररूप आहे, या भावनेतून केलेली सेवा खरी साधना आहे. ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ ही आपली संस्कृती आहे. स्वकल्याणापासून विश्वकल्याणापर्यंत हित साधणारी. तुकाराम महाराजांच्या भाषेत सांगायचे तर ‘स्वहिताचा धंदा आपण करीत रहावे.”’