विशेष लेख AUG. 26, 2023

काळ्या मातीत सैनिकांची फौज पेरणारा अवलिया

स्वा. विनायक दामोदर सावरकर यांच्या 140व्या जयंतीचे औचित्य साधत, महाराष्ट्र राज्य शासन पर्यटन विभाग आणि विवेक व्यासपीठ (अमृतमहोत्सवी सा. विवेकचा उपक्रम) यांच्या संयुक्त विद्यमाने, 21 मे 2023 ते 28 मे 2023 या कालावधीत वीरभूमी परिक्रमा ‘स्वा. सावरकर विचार जागरण सप्ताह’ पार पडला. या उपक्रमाचा एक भाग म्हणून स्वा. सावरकर विचारांच्या प्रेरणेने विविध क्षेत्रांत कार्यरत असणार्‍या तेजोवीरांना स्वा. सावरकर ‘वीरता पुरस्कार’ प्रदान करून गौरविण्यात आले. या वीरता पुरस्कारार्थींपैकी एक पुरस्कारार्थी होते सोलापूरमधील आबासाह

1180 Days 22 Hr ago
विवेक Ads
व्हिडिओ गॅलरी
सण, उत्सव आणि परंपरा NOV. 14, 2026

गोदा आरतीत 6500 जनजाती बांधवांचा सहभाग - कृतज्ञतेचा सोहळा!

आज 21व्या शतकात देखील जेव्हा आपण विचार करतो तेव्हा भारतीय संस्कृती-परंपरा आजही खर्‍या अर्थाने शुद्ध स्वरूपात जर कुठे उपलब्ध असेल ती आपल्या वनवासी क्षेत्रातच उपलब्ध आहे. एका अर्थाने सुदूर वनक्षेत्रामध्ये निवास करणारे आपले वनवासी बांधव म्हणजे आपल्या प्राचीन भारतीय संस्कृतीचे संवर्धक आणि संवाहक आहेत. शतकांपासून हिंदू समाजाचे एक अभिन्न घटक असलेल्या या समाजाच्या वाट्याला जी घोर उपेक्षा आली ती अन्य कुठल्याही समाज घटकाच्या वाट्याला आली नसेल. मात्र प्रतिकूल परिस्थितीत देखील वनवासी समाजाने हिंदू संस्कृती, परंपरेची ज

4 Days 20 Hr ago
महत्वाचे लेख OCT. 10, 2026

आद्य शंकराचार्यांची जिव्हाप्रार्थना

नवरात्रात देवीच्या विविध रूपांची आराधना केली जातेे. देवी स्वरस्वती ही वाग्देवता म्हणजे वाणीची देवता म्हणून ओळखली जाते. व्यक्तीची खरी शक्ती ही त्याच्या वैखरी-स्पष्ट वाणीत आणि जिभेत दडलेली असते. शब्दांमध्ये समाजात स्थान मिळवून देण्याचे किंवा ते गमावण्याचे अफाट सामर्थ्य दडलेले असते. आद्य शंकराचार्यांनी शतकांपूर्वी रचलेल्या ‘जिव्हाप्रार्थने’त मानवी शरीरातील या अत्यंत संवेदनशील अवयवाचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. जेव्हा जीभ स्वादाची ओळख आणि वाणीचा संयम गमावते, तेव्हा होणारे परिणाम रोखण्याचा संदेश ‘जिव्हाप्रार्थना

39 Days 23 Hr ago
आरोग्य SEP. 26, 2026

मुळांशी जोडणारा, घाव भरणारा महावृक्ष सर्ज

मूळ नक्षत्राची देवता ’निर्ऋती’ आहे. निर्ऋती ही मुळांची, अंताची आणि संकटांचा नाश करून जीवनाचा भक्कम पाया रचण्याची देवता मानली जाते. या नक्षत्राचे प्रतीक एकत्र बांधलेल्या मुळ्यांचा जुडगा किंवा अंकुश आहे; जे संकटांना मुळासकट उपटून काढण्याचे आणि स्वतःचे अस्तित्व भक्कम करण्याचे दर्शवते. मूळ नक्षत्राचा आराध्य वृक्ष म्हणून ’सर्ज’ म्हणजेच मराठीत ज्याला आपण ’साळ’ किंवा ’राळ’ देणारा वृक्ष म्हणतो; त्या अत्यंत भव्य आणि औषधी महावृक्षाचा समावेश करण्यात आला आहे. ज्याप्रमाणे मूळ नक्षत्र जीवनाच्या मुळांशी जोडलेले आहे; अगदी

53 Days 17 Hr ago
क्रीडा AUG. 07, 2026

भारताचा राष्ट्रकूल प्रवास - संघर्षातून वर्चस्वाकडे जाणारी क्रीडा प्रवासाची कहाणी

राष्ट्रकूल क्रीडा स्पर्धा भारतासाठी नेहमीच खास राहिल्या आहेत. ही स्पर्धा खरं तर ऑलिम्पिक, जागतिक स्पर्धा आणि आशियाई खेळांच्याही खालची. पण, जागतिक स्तरावर भारताची पहिली ओळख या स्पर्धांमुळे झाली. अंजली भागवत, सीमा शिरुर आणि दीपाली देशपांडे यांचा नेमबाजीतील उदय या स्पर्धेतून झाला. तिथून नेमबाजांना ओळख मिळाली. मुष्टीयुद्धातील भारतीय हुकूमत इथेच पहिल्यांदा प्रस्थापित झाली. आणि पुढे या दोन्ही खेळांत भारताने ऑलिम्पिक पदकांपर्यंत मजल मारली. यावेळी मात्र चित्र थोडं वेगळं होतं. राष्ट्रकूल स्पर्धेत नेमबाजी, कुस्ती हे

103 Days 19 Hr ago
आमची प्रकाशने
चालू अंक

Custom Heading

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

ग्रंथ
वृत्त
दीपावली विशेषांक 2026 NOV. 16, 2026

‘प्रम्बणन’वर बोलू काही...

संस्कृती एखाद्या पेटीत भरून दुसर्‍या देशात नेऊन ठेवलेली वस्तू नसते; ती जिथे पोहोचते तिथल्या मातीचा रंग स्वीकारते आणि नव्या रूपाने जन्म घेते. म्हणून प्रम्बणनला केवळ ‘भारताबाहेरचे हिंदू मंदिर’ म्हणून पाहणे अपुरे ठरेल; ते भारत आणि जावा यांच्या दीर्घ सांस्कृतिक संवादातून निर्माण झालेले स्वतंत्र दगडी विश्व आहे. प्रम्बणनची निर्मिती जावानीज राजांनी केली, त्याची कला जावानीज आहे आणि ते इंडोनेशियाच्या भूमीवर आहे; पण त्याच्या धार्मिक कल्पना, देवता आणि रामायणाच्या कथा भारताशी असलेल्या हजार वर्षांच्या सांस्कृतिक नात्याच

2 Days 22 Hr ago
दीपावली विशेषांक 2026 NOV. 07, 2026

रामायणातील सप्तर्षी

‘हनुमान अंश’ या अतिशय गाजत असलेल्या चित्रपटातले एक गीत आज आबालवृद्धांच्या ओठांवर आहे. ‘जिद पे आ गयी पार्वती...समझाने पहुँचे सप्तर्षी...’ हे ते गीत. लोकसंगीताचा बाज असलेले गाणे अतिशय कर्णमधुर असे हे गीत आपल्याला देवी पार्वतीने शंभू महादेवाच्या प्राप्तीसाठी केलेल्या कठोर तपाचरणाची कथा सांगते. तिची समजूत घालण्यासाठी साक्षात सप्तर्षी येतात...अशी ती कथा. या गीतामुळे सप्तर्षींचा उल्लेख येतो, हे सप्तर्षी म्हणजे वेदकाळातील तपस्वी..वेदमंत्रांचे रचनाकार..ज्ञानी पुरुष. वेगवेगळ्या ग्रंथांमध्ये सप्तर्षींची नावे वेगवेगळी

11 Days 20 Hr ago
दीपावली विशेषांक 2026 NOV. 07, 2026

कर्कयोद्ध्यांची पंढरी..

नागपूरपासून तीस-पस्तीस किलोमीटर अंतरावर कळमेश्वर तालुक्यात असलेलं विठ्ठल-रखुमाईचं मंदिर हे सुमारे तीनशे वर्षांपूर्वी स्थापन झालेलं देवस्थान. पंढरपुरात जशी चंद्रभागा नदी आहे, तशीच एक चंद्रभागा नदी इथेही आहे. ‘तिच्या पात्रात असलेल्या विहिरीतून मला बाहेर काढा’, असा दृष्टान्त इथल्या कोलबास्वामींना झाला आणि त्यांनी त्या मूर्ती बाहेर काढून त्यांची प्रतिष्ठापना या मंदिरात केली. जागृत देवस्थान मानलं जाणारं हे देवस्थान आता ‘विदर्भाची पंढरी’ म्हणून ओळखलं जातं. असंच एक जागृत चिकित्सा आणि उपचारस्थान ठरणारं वैद्यकीय कें

11 Days 22 Hr ago