भारतीय किसान संघाचे महाराष्ट्र, गोवा व गुजरात प्रातांचे संघटनमंत्री श्रीरंग उर्फ दादा लाड यांनी कापूस आणि ज्वारीत अभिनव तंत्र विकसित करून शेतकर्‍यांचे उत्पन्न दुप्पट केले. लाल कंधारी गायींच्या संवर्धनातून पशुपालनाला नवी दिशा दिली. शेतकरीकेंद्री ..

कँडी वाफविण्यासाठी ठेवलेले आवळे उतरवणे, मिक्स लोणच्यासाठी गाजर, कोबी, हिरव्या मिरच्या निवडणे, चटणीसाठी आणलेल्या कडीपत्त्याची पाने निवडून ती धुणे, डिंक लाडूसाठी कोणता सुकामेवा आहे व कोणता नाही, याची नोंद घेऊन काजू, बदाम आपल्या पतीला आणायला सांगणे, ..

सध्या राज्यात कृत्रिम अर्थात प्लास्टिक फुलबंदीचा विषय चर्चित आला आहे. पर्यावरणाला घातक असलेल्या प्लास्टिक फुलांनी बाजारपेठ काबीज केली आहे. या फुलांच्या अतिरिक्त वापरामुळे नैसर्गिक फुलांची बाजारपेठ संकटात सापडली आहे. परिणामी, फूल उत्पादक शेतकर्‍यांना ..

अमरावती जिल्ह्यातील नामदेव वैद्य या शेतकर्‍याने आपल्या कल्पकता व बुद्धिकौशल्याने आणि संशोधकवृत्तीतून टाकाऊ वस्तूंपासून अत्यंत कमी खर्चात पेरणी व खत यंत्र बनविण्याची शक्कल लढवली आहे. एका दिवसात एका शेतकर्‍याकडून सहा एकराची पेरणी होते. यामुळे वेळेची ..

साखर कारखानदारीत अ‍ॅड. बी. बी. जाधव, सचिन आणि राहुल जाधव या त्रिकुटाने आपला आगळा ठसा उमटवला आहे. याचे महत्त्वाचे कारण म्हणजे त्यांच्या जकराया साखर कारखान्याने घेतलेला नावीन्यतेचा आणि शेतकरी कल्याणाचा वसा. या कारखान्याने साखर, इथेनॉल, सीबीजी गॅस, ..

गडचिरोली जिल्ह्यातील कुरखेडा तालुक्यातील महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान तथा महाराष्ट्र राज्य आर्थिक ग्रामीण परिवर्तन प्रकल्प यांच्या माध्यमातून 801 महिलांनी एकत्र येऊन 2018 साली ‘इकोवन सेल्फ रीलायंट वुमेन फार्मर्स प्रोड्युसर कंपनी प्रा. ..

लातूर जिल्ह्यातील वडवळ नागनाथ (ता. अहमदपूर) येथील छोटासा डोंगर संजीवनी बेट (औषधी वनस्पती) म्हणून ओळखला जातो. या बेटावर सुमारे 177 दुर्मीळ औषधी वनस्पती आढळतात. याखेरीज हे ठिकाण ‘टोमॅटोचे गाव’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. टोमॅटो खरेदीसाठी दिल्ली, उत्तर प्रदेश, ..

परभणी ही संतांची भूमी म्हणून ओळखली जाते. गोदावरी, पूर्णा आणि दूधना या नद्यांमुळे इथली भूमी हिरवीगार बनली आहे. शिवाय इथल्या काळ्या कसदार जमिनीला वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाची साथ लाभली आहे. पांढरीशुभ्र ‘ज्वारी’ही परभणीची खास ओळख आहे. परभणीच्या ..

मलकापूर बाजार समिती मका बाजारपेठेसाठी राज्यात प्रसिद्ध आहे. या बाजार समितीला व्यापक स्वरूप देण्यासाठी गेल्या वर्षभरात अनेक सुधारणा मार्गी लागल्या आहेत. शेतकर्‍यांच्या शेतमालाला अत्यल्प व्याजदरात तारण कर्ज, ई-नामसारख्या ऑनलाइन लिलाव पद्धतीचा व्यवहार ..

रत्नागिरी जिल्ह्यातील खानू हे सेंद्रिय शेती करणारे गाव म्हणून नावारूपाला आले आहे. गावात रासायनिक खते आणि कीटकनाशके वापरण्यास बंदी आहे. त्यामुळे याठिकाणी 100 टक्के सेंद्रिय/जैविक पद्धतीने शेती केली जाते. उत्पादित मालाची ’खानूखजाना’ या एकाच ब्रॅण्डखाली ..

सातारा जिल्ह्यातील शिवडे येथील उच्चशिक्षित भारती नागेश स्वामी या 1998पासून स्वावलंबी शेती करतात. याखेरीज देशी बियाणांचे जतन व संवर्धन करतात. आज त्यांच्याकडे सहाशे प्रकारच्या बियाणांची बँक आहे. त्या सापळा पद्धतीने विविध प्रकारची पिके घेतात. साडेतीन ..

ऐन पावसाळ्याच्या तोंडावर संपूर्ण भारतात अचानक टोमॅटोचे दर गगनाला भिडले आहेत. त्यामुळे ग्राहकांचे अर्थकारण कोलमडले. टोमॅटो स्वस्त मिळण्यासाठी केंद्र सरकारने उपाययोजना सुरू केल्या आहेत, तर दुसरीकडे टोमॅटो उत्पादक लक्षाधीश झाल्याच्या वावड्या उठल्या ..

गडचिरोलीच्या जंगलात नक्षलींच्या वीषपेरणीला न जुमानता प्राजक्ता अदमाने कारू या युवतीने मधुमक्षिकापालनाचा व्यवसाय उभा केला आहे. 2016 साली 100 मधपेट्यांपासून व्यवसायाला सुरुवात केली. या माध्यमातून विदर्भातील 11 जिल्ह्यांना मधपेट्या वसाहती पुरवणारी ..

राज्यातील सर्व प्रमुख बाजारपेठांमध्ये कांद्याचे दर कोसळले आहेत. परिणामी, सोलापूर जिल्ह्यातील एका कांदा उत्पादक शेतकर्‍यास दहा पिशव्या - म्हणजे 500 किलो कांद्यापोटी केवळ दोन रुपये मिळाले. दुसर्‍या बाजूला शेतीच्या उत्पादन खर्चात होणारी वाढ, शेतीमालाला ..

कानडगावची जलगाथा..

ग्रामीण मराठी साहित्याचे अर्ध्वयू डॉ. नागनाथ कोत्तापल्ले यांच्या निधनाने मराठी साहित्यात फार मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. डॉ. कोत्तापल्ले यांनी कथा, कादंबरी, कविता आणि समीक्षा अशा सर्वच भूमिकांमधून मराठी साहित्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. शेती-मातीत ..

जत तालुक्यातील जालिहाळ ब्रद्रुक येथील ‘येरळा प्रोजेक्ट सोसायटी’ या सामाजिक संस्थेतर्फे शेतकर्‍यांना कमी पाण्यात येणार्‍या ‘ड्रॅगन फ्रूट’ या विलायती फळाच्या माहितीसह लागवडीसाठी प्रोत्साहित करण्यात येत आहे. सध्या संस्थेच्या माध्यमातून सांगली जिल्ह्यात ..

महाराष्ट्राचे शिल्पकार वसंतराव नाईक हे सलग ११ वर्षे राज्याचे मुख्यमंत्रिपद भूषविणारे एकमेव मुख्यमंत्री होते. एका सामान्य शेतकरी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. त्यामुळे त्यांना शेतीमातीविषयी कळवळा होता. धरणीच्या कणाकणातून समृद्धी फुलली पाहिजे हा त्यांचा ..

भावनगर जिल्ह्यातील महुवा हे छोटेसे शहर कांद्याचे आंतरराष्ट्रीय केंद्र म्हणून ओळखले जाते. या ठिकाणी कांद्याची पावडर तयार करणारी सुमारे 150 कांदा निर्जलीकरण केंद्रे आहेत. येथूनच दर वर्षी 70 हजार टन निर्जलित कांद्याची निर्यात होत असते. यातून हजारो ..

प. महाराष्ट्र, कोकण, खानदेश, विदर्भ व मराठवाडा भागात डिसेेंबर महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात झालेल्या मॉन्सूनोत्तर पावसामुळे शेतकर्‍यांसमोर पुन्हा नैसर्गिक संकट उभे राहिले आहे. या संकटात द्राक्ष, आंबा, केळी, काजू आदी फळबागांसह नगदी पिकांचे अतोनात ..

‘नॅचरल शुगर’ शेतकर्यांरना नफा देणारा कारखाना ..

रा.स्व. संघाचे प्रांत सेवा प्रमुख राहिलेले प्रा. अनिल व्यास यांच्या मार्गदर्शनाखाली राष्ट्रीय सर्वांगीण ग्रामविकास संस्था गेली 25 वर्षे मुळशी तालुक्यातील दुर्गम भागात शिक्षण, बचत गट, कौशल्यविकास, कृषी व स्वावलंबन आधारित ग्रामविकास असे अनेक उपक्रम ..

मोहवृक्ष हा आदिवासींचा जीवनाधार समजला जातो. महाराष्ट्रात मोहफुलांच्या विक्रीवर आणि वाहतुकीवर बंदी होती. ही बंदी उठवण्यासाठी नागपूरचे डॉ. शांतीलाल कोठारी यांनी तब्बल दोन दशके निकराचा लढा दिला. आता मोहफुलावरील निर्बंध हटवण्याचा निर्णय राज्य शासनाने ..

पुणे जिल्ह्यातील दौंड तालुक्यातील खोर-डोंबेवाडी गावचे समीर डोंबे यांची कहाणी अफलातून आहे. ‘इंजीनिअर ते अंजीर उत्पादक शेतकरी’ हा त्यांचा प्रवास प्रेरक आहे. समीर यांनी अंजीर प्रक्रिया उद्योगात ‘पवित्रक’ हा ब्रँड नावारूपाला आणला आहे. नुकतेच भारतीय ..

पुरंदर तालुक्यातील बोपगाव येथील ‘पुरंदर नॅचरल शेतकरी गटाने’ अवघ्या तीन वर्षांच्या काळात फळे, कडधान्ये, भाजीपाला, दूध यावर प्रक्रिया उद्योगांचे, कोल्ड स्टोरेज, गो-आधारित प्रक्रिया उद्योगाचे यशस्वी नियोजन करून कृषिक्रांती घडवून तर आणलीच आहे, शिवाय ..

उस्मानाबाद जिल्ह्यातील आरळी बुद्रुक येथील शेतकरी, ग्रामविकास समितीचे कार्यकर्ते धनाजी धोतरकर यांनी गेल्या सोळा वर्षांपासून विविध दुर्मीळ व वैशिष्ट्यपूर्ण अशा 125हून अधिक देशी पीक वाणांचे जतन केले आहे. त्यासह सेंद्रिय शेतीला चालना देत ते देशी बियाणांचा ..

देशातील कृषी क्षेत्र अधिक बळकट करण्याच्या दृष्टीने मोदी सरकारने तीन नवी शेती विधेयके मंजूर केली आहेत. शेतकर्‍यांच्या हिताच्या दृष्टीने आणि देशाच्या भविष्याचा विचार करताना नव्या विधेयकांचे स्वागत केले जात आहे. ..

धुळे जिल्ह्यातील बोरीस गावातील शेतकरी विजय देवराम बेहरे या शेतकऱ्याने पारंपरिक शेतीला आधुनिकतेची जोड देत तीन एकरात सीताफळाची यशस्वी लागवड केली असून त्यातून सहा लाखांचा निव्वळ नफा कमवला आहे. त्यांची ही कथा इतर शेतकर्‍यांसाठी प्रेरणादायक ठरत आहे. ..

उस्मानाबाद जिल्ह्यातील कोरेवाडीतील माधुरी सलगर या महिलेने कोरोनाच्या महासंकटात संधी शोधून कुक्कुटपालन व्यवसाय सुरू केला आहे. माधुरीताईंची ही उद्यमशीलता अनेकींना आत्मनिर्भरतेची प्रेरणा देत आहे. ..

दर वर्षी अत्यंत उत्साहाने आणि आनंदाने सोलापुरात गणेशोत्सव साजरा होत असतो. कोरोना रोगाचे भीषण वास्तव लक्षात घेऊन यंदाचा गणेशोत्सव सामाजिक, समाजोपयोगी कार्यक्रम राबवून साजरा करण्याचा निर्णय सोलापूरकरांनी घेतला आहे. ..

आज महाराष्ट्रातला प्रत्येक भाग संकटात आहे. कारण जगभर 'कोरोना'च्या चाललेल्या खेळामुळे अर्थचक्र बदलले आहे. सर्वच क्षेत्रांना याची झळ बसलीय. शेतीला आणि शेतकऱ्याला सर्वाधिक फटका बसतो आहे. आणखीन चिंतेची बाब म्हणजे राज्यातील उद्योगविश्वही ठप्प आहे. यावर ..

आधुनिक भूमिकन्येची गोष्ट ..

माणसाच्या मनात श्रद्धा असेल, डोळ्यात स्वप्ने असतील, स्वीकारलेले काम प्रामाणिकपणे पूर्ण करण्याची सचोटी त्यांच्याकडे असेल आणि या सगळ्याच्या मुळाशी निरपेक्ष समाजसेवेची ऊर्मी असेल, तर आपण चमत्कार घडवू शकतो.. असाच एक चमत्कार 'लॉकडाउन'मध्ये घडला आहे. ..

सातत्याने दुष्काळग्रस्त असलेल्या जालना जिल्ह्यातील घनसांगवी तालुक्यातील विलास दहिभाते यांनी आपल्या दीड एकर जमिनीवर चंदनाची लागवड केली. हा अभिनव प्रयोग अनेकांना मार्गदर्शक ठरत आहे. त्यांच्या या प्रयोगाला यश मिळाले असून त्यांच्या एका चंदन झाडाच्या ..

एका दुर्गभ्रमंतीकाराची थरारक कहाणी ..

'सुयश'ने घडविली कृषी - आर्थिक क्रांती ..

 गेली चार वर्षे 'निर्मल वारी'अंतर्गत आळंदी/ देहू ते पंढरपूर मार्गावर स्वच्छता मोहीम राबविण्यात येत आहे. सेवा सहयोग, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ तसेच अन्य संस्था या मोहिमेत सहभागी आहेत. गेल्या तीन-चार वर्षांत निर्मल वारीच्या विकासाचे विविध टप्पे ..

***महाराष्ट्रात  पहिल्यांदा  श्वेतचंदनाची विक्री ****दुष्काळी मराठवाडयात असंख्य शेतकरी स्वयंप्रेरणेने चंदन शेती करत आहेत. या शेतीला कायदेशीर बंधने होती. तरीही इथल्या शेतकऱ्यांनी चंदन शेती करून धाडस दाखविले आहे. आता वनविभागाच्या परवानगीने ..

व्यंगावर मात करत आणि अनेक संकटांशी झुंज देत यशस्वी उद्योजिका म्हणून नावारूपाला आलेल्या पुण्याच्या 'यशराज टूर्स ऍंड ट्रॅव्हल्स'च्या संस्थापिका आणि प्रगतिशील महिला शेतकरी माया यशराज पारखी यांची कहाणी नुसतीच प्रेरणादायक नाही, तर अनुकरणीयदेखील आहे. आ..

 सन 1800 ते 2000 ह्या दोनशे वर्षांत विविध क्षेत्रांत आपल्या कार्याचा ठसा उमटवणाऱ्या आणि सांस्कृतिक भारताच्या उभारणीत खारीचा वाटा उचलणाऱ्या बारा कर्तृत्ववान स्त्रियांची गाथा प्रसिध्द लेखिका व 92व्या अ.भा. मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षा डॉ. ..

 सध्या काही व्यक्ती, काही संघटना समाजात विषमता निर्माण करून राष्ट्राचे ऐक्य तोडू पाहत आहेत.  याला आळा घालायचा असेल, तर संतांनी सांगितलेला समतेचा विचार समाजापर्यंत पोहोचला पाहिजे. 'चोखोबा ते तुकोबा - एक वारी समतेची' ही वारी सामाजिक समतेचा ..

'शेती, शेतकरी आणि बदललेले वास्तव' भारतीय अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेला शेती व्यवसाय आज संकटात सापडला आहे. या व्यवसायाची संपूर्ण मदार पावसावर आहे. जागतिकीकरण, बेभरवशी झालेले ऋतुचक्र, शेतीमालाचे घसरलेले दर आदी कारणांमुळे शेती व्यवसायाला उतरती कळा लागली ..

 एकेकाळी इथे एक नदी-ओढा वाहत होता. उन्हाळयात पात्राच्या डोहात पाणी असायचे. तहानलेल्या पशुपक्ष्यांना मुबलक पाणी मिळायचे. हे चित्र कधीकाळापर्यंत दिसायचे. कालांतराने पर्जन्यमान कमी कमी होत गेले. नदीचे पात्र नाहीसे झाले. ओढयाला गटारीचे रूप आले. ..

महाराष्ट्राच्या आध्यात्मिक क्षेत्रात गेल्या काही वर्षांत विशेष महत्त्व प्राप्त झालेले भय्यूजी महाराज यांनी 12 जून रोजी आत्महत्या केली. 'माझ्या मृत्यूला कोणीही जबाबदार नाही' असे स्पष्ट करत, पुढे तणावातून आत्महत्या करत असल्याचा उल्लेख त्यांनी सुसाईड ..

 1955 ते 1958 या काळात मुलुंड पूर्व भागात संघकामास प्रारंभ झाला. ग.पु. थोरात, वसंत फाटक, बाबा इंदुरकर, दत्तोपंत घाटपांडे, वसंतराव ओक, गोंधळे, मधू जोशी, केशव गोखले, राजाभाऊ गोखले आदी स्वयंसेवक कार्यरत होते. महानगर प्रांत आणि राष्ट्रीय स्तरावर ..

 उमजू लागण्याच्या वयात माणसाला छंद जडतात. काहींना ते अगदीच लहान वयात लागतात. ज्यांच्या छंदाचे व्यवसायात रूपांतर होते, ते लोक नशीबवान आणि भाग्यवानच. मिलिंद व उत्तम कळसुलकर या दोन भावंडांना इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तूंचा, प्रयोग आणि दुरुस्त करण्याचा ..

 देशाचे पहिले केंद्रीय कृषिमंत्री डॉ. पंजाबराव देशमुख यांची आज जयंती. देशाच्या कृषी क्षेत्राच्या प्रगतीत पंजाबरावांचा सिंहाचा वाटा आहे. शेती आणि माती यांचा सूक्ष्म अभ्यास होता. उदाहरण भारत कृषक समाजाचे देता येईल. भारत कृषक समाजनिर्मितीमागी..

  पाचवीला पुजलेला दुष्काळ, पाण्याचे कायम दुर्भिक्ष, वाढती बेरोजगारी आणि सर्वाधिक शेतकरी आत्महत्यांचा जिल्हा म्हणून ओळख असलेल्या यवतमाळ जिल्ह्यात गेल्या दोन-तीन महिन्यांपासून कीटकनाशक फवारणीच्या जीवघेण्या फासात शेतकरी-शेतमजूर अडकला आहे. ..

आजचा ग्रामीण तरुण आळशी झालाय, तो शेती करत नाही, बायकोला मस्तपैकी कामाला लावून आपण मात्र स्टँडवर गप्पा मारत पत्ते खेळत बसतोय, अशी सध्या सोशल मीडियात साधकबाधक चर्चा होताना दिसतेय. यामध्ये ग्रामीण युवकांविषयी काही आशेची, विश्वासाची चार-सहा वाक्यंही ..

 भटका विमुक्त समाज हा जात पंचायतीसारख्या कोंडीतून मुक्त होत आहे, याची प्रसादचिन्हे दिसू लागली आहेत. निष्पाप नागरिकांना जातीतून बेदखल करणाऱ्या जात पंचायतींना लगाम लावणारा आणि शिक्षेची तरतूद असणारा कायदा जुलै महिन्याच्या पहिल्या आठवडयात महाराष्ट्रात ..

गेल्या साडेतीन दशकांहून अधिक काळ शेती प्रश्नांविषयी सातत्याने पोटतिडकीने विचार मांडणारे, प्रभावी व लक्षवेधी भाषणे करणारे, भाजपाचे नेते पाशा पटेल यांची महाराष्ट्र राज्याच्या कृषी मूल्य आयोगाच्या अध्यक्षपदी झालेली निवड दखलपात्र आहे. कृषी मूल्य आयोगाचा ..

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ येथील शेतकरी पांडुरंग विष्णू राणे यांनी परंपरा, प्रयोगशीलता आणि शास्त्रीय अभ्यास यांची सांगड घालत शेती, प्रक्रिया, मूल्यवर्धन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांचा समतोल साधणारे शाश्वत मॉडेल उभे केले आहे. ‘जीविषा‘ संस्थेद्वारे ..

रानभाज्यांपैकी विविध गुणवैशिष्ट्ये जपलेली भाजी म्हणजे करटुली. नांदेड जिल्ह्यातील सुमनबाई बोराळे यांनी यंदाच्या हंगामात अवघ्या दहा गुंठ्यांत नैसर्गिक पद्धतीने करटुले या रानभाजीची यशस्वी पैदास करत लाखोची कमाई केली आहे. आंतरपीक म्हणून टोमॅटोचे उत्पादन ..

कृषी उद्योजक डॉ. टी. टी. पाटील यांचे जीवन व काळ यांचा उत्तम आढावा घेणारे असे ’यशोगाथा संघर्षाची टी. टी. पाटील’ हे आत्मथकथन होय. खानदेशातील एका मध्यमवर्गीय शेतकरी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. सगळ्या प्रतिकूल परिस्थितीतून एक शेतकरी मुलगा उभा राहतो, ..

मागील वीस ते पंचवीस वर्षांपासून ठाणे जिल्ह्यातील अनेक शेतकरी भेंडीचे विक्रमी उत्पादन घेत आहेत. सुधारित तंत्राचा वापर केल्याने शेतकर्‍यांना कमी खर्चात जास्त उत्पादन मिळत आहे. त्यामुळे ठाणे जिल्हा भेंडीचे पीक घेण्यात अग्रेसर झाल्याने त्यास ‘ठाणे पॅटर्न’ ..

महाराष्ट्रात नानाविध सणांची मोठी परंपरा आहे. त्यातील एक सण म्हणजे ‘येळवस’ अर्थात ‘दर्श वेळ अमावस्या’. ग्रामीण व कृषी संस्कृतीचे दर्शन घडवणारा हा सण लातूर, बीड, धाराशिव, नांदेड व सोलापूर जिल्ह्यांत मोठ्या प्रमाणात साजरा केला जातो. या दिवशी शेतकरी ..

हिंगोली जिल्ह्यातील पानकनेरगावातील संतोष प्रल्हाद शिंदे यांनी नर्सरी उद्योग सुरू करून यशाची नवी गाथा लिहिली आहे. दुष्काळग्रस्त भागात राहणार्‍या संतोष यांनी सुमारे वीस वर्षे सालगडी म्हणून काम केले आहे. दुर्दम्य इच्छाशक्ती, मेहनत, प्रयोगशीलता व उद्यमशीलतेच्या ..

कुडाळ तालुक्यातील कालेली येथील गोविंद ऊर्फ नाना राऊळ या शेतकर्‍याने एकात्मिक शेतीचा यशस्वी प्रयोग केला आहे. फलोत्पादन, मसाले शेती, गो-संगोपन आणि कुक्कुटपालनाच्या माध्यमातून शाश्वत उत्पन्न ते मिळवीत आहेत. त्यांचा हा प्रयोग कुडाळ तालुक्यातील शेतकर्‍यांसाठी ..

महाराष्ट्राच्या सामाजिक जीवनात आणि वनवासी बांधवांच्या जीवनात आनंद फुलविणार्‍या प्रगती प्रतिष्ठानच्या विश्वस्त प्रसिद्ध सामाजिक कार्यकर्त्या सुनंदाताई पटवर्धन यांचे आगळेवेगळे स्थान आहे. सुनंदाताईंच्या त्याग आणि सेवामय जीवनाची कहाणी सांगणारे पुस्तक ..

बारामती तालुक्यातील तरडोली (तीर्थक्षेत्र मोरगाव) येथील अल्पभूधारक शेतकरी संगीता भापकर यांनी नैसर्गिक परिस्थिती, ग्रामीण जीवनशैली, प्रयोगशीलता आणि आत्मविश्वास यांचा मेळ घालून ‘निसर्ग संगीत कृषी पर्यटन केंद्र’ उभारून शेतीला वेगळी दिशा दिली आहे. आज ..

लाल कंधारी हा मराठवाड्यातील महत्त्वाचा देशी गोवंश. शेती मशागतीसाठी हा गोवंश उपयुक्त समजला जातो. या गोवंशाच्या संवर्धन कार्यात लातूर जिल्ह्यातील मावलगाव (ता. अहमदपूर) येथील शेतकरी शरद पाटील हे महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहेत. लाल कंधारी गोवंश पशुपालकांना ..

‘सिल्व्हर पापलेट‘ कितीही महाग असू द्या, मत्स्याहारी लोक पापलेट खाल्ल्याशिवाय राहणार नाहीत. त्याची चवच न्यारी. अशा या लोकप्रिय माशाला आता राज्य मासा म्हणून मान मिळाला आहे. कोकणासाठी - विशेषत: पालघर जिल्ह्यासाठी ही मोठी गोष्ट आहे. बर्‍याच वर्षांपासून ..

बदलापूरच्या वैशिष्ट्यपूर्ण चवीच्या जांभळांची चर्चा सर्वदूर आहे. यंदाच्या हंगामात दिल्लीकरांनी बदलापूर जांभळांची चव चाखली. या जांभळांचे संवर्धन होण्यासाठी वन विभागामार्फत 10 हेक्टर क्षेत्रावर ‘जांभूळ वन’ विकसित करण्यात येणार आहे. यासाठी ‘जांभूळ परिसंवर्धन ..

महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्रासमोरील विविध अडथळे बाजूला करण्याच्या कामात शिंदे-फडणवीस सरकार पुढाकार घेताना दिसत आहे. कृषिविकासाच्या प्रक्रियेचे धाडसी पाऊल म्हणजे उपमुख्यमंत्री व अर्थमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सादर केलेला 2023-24चा अर्थसंकल्प. महाराष्ट्रातील ..

गोद्री (ता. जामनेर, जि. जळगाव) येथे 25 ते 30 जानेवारी 2023दरम्यान अखिल भारतीय हिंदू गोर बंजारा व लबाना-नायकडा समाजाचा ऐतिहासिक महाकुंभ सोहळा पार पडला. या निमित्ताने दबलेल्या समाजाविषयी चिंतन झाले. याशिवाय देशभरात विखुरलेल्या या समाजाचे अतिविराट ..

भारतीय देशी गायींचे महत्त्व लक्षात घेण्यासाठी आणि त्या संदर्भात जनजागृती करण्यासाठी पुण्यात भोसरी येथे 24 व 25 डिसेंबर या कालावधीत जनमित्र सेवा संघ व सहयोगी संस्थांतर्फे विश्व गो परिषदेचे आयोजन करण्यात आले आहे. गो-आधारित ग्रामनिर्मिती करणे यासह ..

थंडीच्या दिवसात सोलापूरहून पुण्या-मुंबईला जाताना हमखास नेण्याचा खाऊ म्हणजे मोडनिंबची (ता. माढा) बोरे. या बोरांचा गोडवा राज्यभर व देशभर लोकांच्या जिभेवर आहे. मोडनिंब परिसरातील आसपासच्या गावांत शेकडो एकरांवर बोरांची शेती आहे. मोडनिंब बाजारात विक्रीसाठी ..

राज्यात अतिवृष्टीमुळे आधीच शेतकर्‍यांचे मोठे नुकसान झाले असताना आता नगदी पीक असलेल्या सोयाबीन पिकावर शंखी गोगलगायीने डल्ला मारला आहे. मुख्यत: मराठवाड्यात सोयाबीनचे सुमारे 40 ते 50 टक्के उत्पादन घटण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे. त्यामुळे सोयाबीन ..

दरसाल उसाचा हंगाम सुरू झाला की दोन प्रश्न नेहमी ऐरणीवर येतात - पहिला ऊस दर आंदोलनाचा आणि दुसरा अतिरिक्त ऊस गाळपाचा. यंदा राज्यात अतिरिक्त ऊस गाळपाचा मोठा गहन प्रश्न निर्माण झाला आहे. सध्या ऊस गाळप हंगाम संपूनही मराठवाड्यात एक ते दोन लाख मेट्रिक ..

शेतकर्‍यांच्या हिताचा संबंध वाइन विक्रीशी लावण्यात आला आहे, त्यामुळे हा विषय अधिकच गुंतागुतीचा बनला आहे. वायनरी उद्योगातून द्राक्ष उत्पादक शेतकर्‍यांचा फायदा झाला आहे का? हा एक संशोधनाचा विषय आहे. द्राक्ष आणि वायनरी द्राक्ष यात मोठा फरक असतो, हे ..

मराठवाड्यात, विदर्भात आणि पश्चिम महाराष्ट्रात गेल्या काही दिवसांत झालेल्या ‘गुलआब’ या चक्रीवादळामुळे जलप्रकोपाचा दणका बसला. त्यामुळे मराठवाड्यात 25 लाख हेक्टरपेक्षा जास्त पिकांची हानी झाल्याचा अंदाज आहे. सर्वांत जास्त फटका सोयाबीन पिकाला बसला आहे. ..

संशोधन करून तंत्रस्नेही शिक्षण देण्याची जिल्हा परिषदेच्या शिक्षकांमध्ये क्षमता आहे, हे उस्मानाबाद जिल्ह्यातील शिक्षक उमेश खोसे यांनी सिद्ध केले आहे. मुलांना बंजारा बोली भाषेतून शिक्षण देण्याबरोबरच इंटरनेटशिवाय वापरता येतील अशा एक नव्हे, तर तब्बल ..

ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील आदिवासी एकात्मिक सामाजिक संस्थेने पंतप्रधान वनधन विकास योजना व शबरी आदिवासी वित्त व विकास महामंडळ यांच्या माध्यमातून सुरू केलेल्या वनधन केंद्रामार्फत गौणवनउपजावर प्रक्रिया करून रोजगाराच्या संधी निर्माण केल्या ..

शेती व्यवसाय हा तोट्याचा धंदा आहे, शेतीत करिअर करण्यास नवीन शेतकर्‍यांची पिढीही तयार नाही, शेती करून कुणाचे चांगले झाले आहे? अशी समाजात चर्चा असताना व शेती क्षेत्र संकटात असतानाही, सोलापूर जिल्ह्यातील काही सजग शेतकरीपुत्रांनी एकत्र येऊन प्रायोजकाची ..

मराठवाड्यातील एक उमदा, नवयुगाचा लोकप्रतिनिधी म्हणून आ. राणा जगजितसिंह पाटील यांची ओळख आहे. ते साधे आमदार असोत वा मंत्री असोत, आपल्या मतदारसंघाशी सतत संपर्कात राहून कार्यरत राहणे हा त्यांचा स्थायिभाव आहे. या त्यांच्या कामाच्या पद्धतीमधूनच त्यांनी ..

महाराष्ट्रातील परंपरेचा महत्त्वाचा घटक म्हणून घोंगडी ओळखली जाते. प्राचीन काळापासून घोंगडी महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. घोंगडी विणणे ही कला असून ती काळाच्या ओघात लोप पावत आहे. आज विविध आव्हानांचा सामना करणार्‍या या कलेला राजाश्रयाची ऊब मिळणे आवश्यक ..

दक्षिण सोलापूर तालुक्यातील वरळेगाव या गावची एकेकाळी हातभट्टी दारू गाळणारेे गाव म्हणून ओळख होती. सध्या या गावाने सकारात्मक बदल घडवत नवी क्रांती घडवून आणली आहे. आता तर ‘व्हिलेज ऑफ प्लंबर’ अशीच गावची ओळख बनली आहे. येथे 300 प्लंबर आणि 150 प्लंबर कंत्राटदार ..

अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतलेला आणि शहरात स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणारा श्रीनिवास मोहन कचरे हा तरुण कोरोनाच्या महासंकटामुळे आरळी खुर्द (ता. तुळजापूर, जि. उस्मानाबाद) ह्या आपल्या मूळ गावी परतला आहे. नवी वाट चोखाळत तो गेल्या सात महिन्यांपासून शेतात ..

मराठा आरक्षणाच्या अंमलबजावणीला सर्वोच्च न्यायालयाने तात्पुरती स्थगिती दिली अन् मराठा विद्यार्थ्यांसाठी वैद्यकीय व दंतवैद्यक पदव्युत्तर अभ्यासक्रमामध्ये राखीव ठेवलेल्या जागांवरील प्रवेशही रद्द झाला. यामुळे मराठा समाजामध्ये कमालीची अस्वस्थता पसरली ..

उमाकांत मिटकर हे भटके विमुक्त विकास परिषदेच्या कार्यातील महत्त्वाचे कार्यकर्ते. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या विचारधारेत घडलेल्या या कार्यकर्त्याचा प्रवास पालावरच्या झोपडीपासून ते सरकारी खुर्चीपर्यंत झाला आहे. या अनुभवांची शिदोरी म्हणजेच 'डिव्हाईन ..

राज्यात मोठ्या प्रमाणात पेरा झाला, पण बहुतांश शेतकरी आज बोगस सोयाबीन बियाणांमुळे उद्भवलेल्या दुबार पेरणीच्या संकटामुळे त्रस्त आहेत. अगोदरच प्रचंड हालअपेष्टांनी युक्त जीवन जगणार्‍या बळीराजाला दुबार पेरणी करावी लागत आहे. दुबार पेरणी-पुन्हा नांगरणी-वरखरणी-पुन्हा ..

आपला समाज आपल्याला अनेक गोष्टी देत असतो. अनेक गोष्टी शिकवत असतो. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या माध्यमातून अविरतपणे काम करणारे असंख्य संघ स्वयंसवेक एक प्रकारे समाजॠणच फेडत असतात. अशांपैकी एक नाव म्हणजे उस्मानाबाद जिल्ह्यातील लोहारा येथील भारतमाता ..

हापूस ही कोकणाची ओळख! कोकणाच्या मुख्य अर्थव्यवस्थेचा मुख्य घटक.. कोकणात चार लाख एकरावर हापूसची लागवड आहे. हापूसची सुमारे तीन हजार कोटीची उलाढाल आहे. या अर्थव्यवस्थेवर काही लाख शेतकऱ्यांचा व त्यांच्याकडे काम करणाऱ्या मजुरांचा उदरनिर्वाह अवलंबून आहे. ..

मेंढपाळांना 'कोरोना'ची झळ ..

धाराशिव जिल्हा तसा आर्थिकदृष्टया मागास. ना इथे मोठे उद्योग आहेत, ना रोजगाराच्या संधी. पण छोटासा व्यवसाय सुरू करून आर्थिकदृष्टया सक्षम होता येते, हे या जिल्ह्यातील महिलांनी दाखवून दिले आहे. रंगपंचमीच्या पार्श्वभूमीवर इथल्या महिलांना रंगनिर्मिती करण्याचे ..

शेतकर्‍यांना एकाच वेळी आणि एकाच जागी कृषी क्षेत्रातील आणि त्याच्याशी निगडीत आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती मिळावी या उद्देशाने भारतातील सर्वात मोठे किसान कृषी प्रदर्शन पुण्यातील मोशी येथे सुरू झाले आहे. हे प्रदर्शन रविवारी 15 डिसेंबर 2019पर्यंत सुरू ..

नेतृत्व जनसामान्यांचे रिखबचंद चौधरी (जैन)..

   शहरातल्या रिकाम्या जागेचे महत्त्व लक्षात घेऊन  'प्रणव बिल्डकॉन'ने पर्यावरणपूरक कार्य हाती घेतले आहे. त्याचाच एक भाग म्हणजे मिरज येथील न्यू इंग्लिश स्कूलच्या मागे कंपनीच्या स्वतःच्या जागेत सुमारे नऊ एकरांच्या बिनशेती भूखंडावर ..

  जगण्याच्या संघर्षात हरलेल्या, संकटाने ग्रासलेल्या, हतबल झालेल्या मराठवाड्यातील दुष्काळग्रस्त शेतकर्‍यांच्या मुलांच्या पाठीमागे ‘स्नेहवन’ ही संस्था उभी राहिली आहे. अशोक देशमाने या तरुण सामाजिक कार्यकर्त्याने आयटी क्षेत्रातील ..

दुष्काळी भाग समजल्या जाणाऱ्या मराठवाडयात शेती करणे अवघड बनत चालले आहे. अशा परिस्थितीत शेतीत काळानुरूप बदल करून शेतकरी दुष्काळाशी झुंज देताना दिसतात. ना तोडण्याची, ना वाहतुकीची, ना विक्रीची परवानगी असलेल्या दुर्लक्षित चंदन शेतीचा पर्याय निवडून शेतकरी ..

    जातीजातींतर्गत वाढलेले ताणतणाव हे सध्या राज्यासमोरचे एक मोठे आव्हान आहे. या समाजविघातक विचारांना रोखण्यासाठी 'चोखोबा ते तुकोबा - एक वारी समतेची' हा उपक्रम हाती घेण्यात आला आहे. संत चोखोबा यांची पुण्यभूमी असलेल्या मंगळवेढा ..

 सामाजिक काम करायला वयाची, शिक्षणाची अट नसते. गरज असते ती केवळ नि केवळ स्वतःला बाजूला सारून मानवतेच्या विचारांनी दुसऱ्याला जाणण्याची. ठाण्यातील 'वसुंधरा संजीवनी मंडळ' ही स्वयंसेवी संस्था नेमके हेच करत आहे. या संस्थेतील बहुतेक सर्व सदस्य 'सिनियर ..

गवत कापणीवर व जंगलतोडीवर कसेबसे पोट भरणाऱ्या जनजाती समाजाच्या हक्कावर धनदांडगे लोक  डल्ला मारत असल्याच्या निषेधासह जनजातींचे विविध प्रश्न सोडविण्याच्या संदर्भात वनवासी कल्याण आश्रमाच्या वतीने 15 नोव्हेंबर 2018 रोजी आझाद मैदानावर 'वणवा' या नावाने ..

दुष्काळ म्हटले की मराठवाडा डोळयासमोर येतो. या विभागात कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. तीच लोकांच्या उदरनिर्वाहाचे प्रमुख साधन आहे. आतबट्टयाची शेती, शेतकरी आत्महत्या,  दुष्काळ हे विषयदेखील ऐरणीवर आहेत. मराठवाडयातील शेती आणि शेतकरी ..

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सुरू केलेल्या उज्ज्वला गॅस योजनेची प्रशंसा जगभर होत आहे. विशेष अभिमानास्पद गोष्ट म्हणजे  जागतिक आरोग्य संघटनेने प्रदूषणाविषयी प्रसिध्द केलेल्या अहवालात  या योजनेची प्रशंसा केली आहे. भारतातील प्रदूषण कमी करण्यात ..

प्रचंड कष्टाच्या आणि जिद्दीच्या जोरावर सत्येश जवाहराणी यांनी वयाच्या 21व्या वर्षी स्वतःचा 'सम्राट प्लास्टिक्स' उद्योग उभा केला. गेल्या तीन दशकांपासून त्याची सातत्याने होत असलेली प्रगती आजच्या नवउद्योजकांना निश्चित प्रेरणा देणारी आहे. 'जिद्द असेल ..

बोंडअळीच्या प्रकोपातून विदर्भातला शेतकरी सावरत होता, दुष्काळाच्या झळांतून मराठवाडयातला शेतकरी रब्बीतून आधार शोधत होता. वर्षा ऋतूचे दिवस नसतानाही या दोन्ही भागांसह खान्देशातील जळगाव जिल्ह्यात आभाळातून गारपिटीचा मारा झाला अन् शेती क्षेत्राचे होत्याच ..

मराठवाडा म्हटले की सततचा दुष्काळ आणि शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या या दोन गोष्टी प्रकर्षाने डोळयासमोर येतात. या भागात ज्या ज्या वेळी जलव्यवस्थापनाचा विषय निघतो, तेव्हा इस्रायल देशाचे उदाहरण समोर ठेवले जाते. आश्चर्याची गोष्ट अशी की, शासन व जनता यांच्या ..

रमा अल्लमआजही भारतीय  समाजव्यवस्थेतला एक मोठा वर्ग श्ािक्षणापासून वंचित आहे. मसणजोगी हा त्यातील एक समाज. स्मशानात राहून आयुष्य जगणाऱ्या मसणजोगी समाजाचे जीवन आजही अस्थिर स्वरूपाचे आहे. या समाजात ना शिक्षणाची परंपरा, ना स्थिरतेची. अंधारात चाचपडत ..

 महाराष्ट्रातील अनेक गावांना संपन्न असा इतिहास, भूगोल आहे. शेकडो वर्षांपासून चालत आलेली वैशिष्टयपूर्ण परंपरा अशी अनेक गावे जपत आहेत. आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात अशा परंपरा जपणाऱ्या गावांचा हेवा वाटतो. आज आपण परंपरेने शाकाहारी राहिलेल्या गावाची ..

आख्खा जन्म सरतो, पण स्वत:चा शोध काही लागत नाही. त्यासाठी काही ध्येयवेडी माणसे स्वत:मध्ये डोकावतात. ते ध्येय साध्य करण्यासाठी झपाटून जातात. दिवस-रात्र, तहान-भूक विसरून एकटेच त्या खडतर प्रवासाला निघतात. अशा चाकोरीबाहेर जाऊन स्वत:चा शोध घेणाऱ्या ध्येयवेडया..

 तुकोबांची जन्मभूमी, कर्मभूमी असलेले देहू गाव पुण्यभूमी आहे. देहू गावाला धन्यत्व-पुण्यत्व आले ते तेथे नांदत असलेल्या पांडुरंग देवतेमुळे. हे जागृत स्थान आहे. संत तुकाराम महाराज यांनी आपल्यासमवेत 1400 वारकरी घेऊन विठ्ठलाचे दर्शन घेतले. आता याच ..